Ynfertilite ve Ya?  Bir kadynyn hamile kalma ?ansy ya?yyla yakyndan ilgilidir. Erke?in ya?y bu denli önemli de?ildir. Genç erkekler ile kar?yla?tyryldy?ynda, ya?ly erkeklerden elde edilen sperma ile yapylan tüp bebek uygulamalarynda yumurta hücrelerini dölleme potansiyelleri a?ysyndan önemli bir azalma gözlenmemektedir  .  Kadynyn ya?y arttykça hamile kalma ?ansy azalmaktadyr. 30 ya?yndan sonra bu azalma dikkat çekmektedir. 30 - 35 ya?yna kadar bu azalma daha yava? ve sonrasynda daha belirgindir. 40 ya?yn üstündeki kadynlarda fertilitede azalma ve dü?üklerde arty? belirgindir.    Ancak bu ya? synyrlamalary bireysel de?il topluluk için dü?ünülmü?tür. Daha erken bir ya?ta yumurta kalitesinde azalma görülebilir.

 

Sigara ve Ynfertilite   Kabaca bakacak olursak yeryüzünde bilinen hangi madde olursa olsun, bunun yanmasy ile ortaya çykan dumany solumak organizma için son derece zararlydyr. Günümüzde en syk görülen aly?kanlyklardan biri olan tütün kullanymynyn kalp damar sistemi üzerindeki etkilerine ek olarak bu aly?kanlyk hem erkek hem de kadyn fertilitesi üzerinde oldukça olumsuz etkilere sahiptir. Kadynda Döllenme oranlaryny azaltarak çocuk sahibi olmayy geciktirir. Bebek sahibi olmak istedi?i halde 1 yyl içinde bunu ba?aramayanlaryn orany sigara içenlerde 3-4 kat fazladyr. Sigara içenlerde infertilite problemine daha fazla rastlanyr. Adet düzenini bozar Sigara içenler ortalama 2 yyl daha erken menopoza girerler. Hem servikal faktör hem de tubal faktör ile etkili olarak infertiliteye neden olabilir. Döllenmi? yumurtanyn rahim duvaryna tutunmasyny bozarak dü?üklere neden olur. Tüp bebek uygulamalarynda ba?arysyzlyk oranlaryny arttyryr. Ektopik gebelik oranlaryny arttyryr. Yumurta kalitesini bozar Erkekde Kromozomal hasara neden olarak sonraki nesillerde genetik anomalilere neden olur. Kromozomal hasara neden olarak dü?ük olasyly?yny arttyryr. Ereksiyon problemlerine yol açabilir. Sperm sayy ve kalitesini bozar Niktonin merkezi sinir sitemini etkileyerek üreme üzerinde kilit rol oynayan GnRH hormonunun etkili?ini azaltty?y dü?ünülmektedir. Herhangi bir maddenin yanmasy sonucu çykan duman içinde bulunan hidrokarbonlar hormon üretimini düzenleyen enzimlerin sentez ve yapysyny bozarak bu etkileri gösterebilirler. Bu nedenle kadyn sigara içicilerinde östrojen hormonu daha az üretilir. Yine ayny nedenin sonucu olarak yumurtlama bozukluklary ortaya çykar. Ayryca sigara içme sonucu olu?an hücresel de?i?iklikler neticesinde pelvik enfeksiyon riski artar, servikal mukus kalitesi bozulur. Erkekteki kromozomal de?i?ikliklerin sebebi de bu hücresel hasarlardyr. Dola?ym sistemindeki hasarlar ise hem ereksiyon problemlerine neden olur hem de endometrium kanlanmasyny azaltarak dü?üklere yol açabilir. Gebelik planlayan çiftlerin sigara kullanymyndan vaz geçmeleri ?iddetle tavsiye edilmektedir.

 

Çevresel Nedenler   Gebe kalamamanyn nedenleri ara?tyrylyrken çiftlerin bir kysmynda ara?tyrma sonuçsuz kalyr ve bu durum “açyklanamayan infertilite” adyny alyr. “Açyklanamayan infertilite” konu hakkynda bilimsel veriler arttykça giderek daha iyi anla?ylabilir hale gelmektedir. Örnek olarak, tüp bebek yöntemlerinin henüz geli?medi?i dönemlerde kadynyn tüplerinin açyk, erke?in spermlerinin de normal olmasyna kar?yn “açyklanamayan” gebe kalamama olgulary, laboratuar yöntemlerinin geli?mesi sayesinde günümüzde giderek açyklanabilir hale gelmektedir. Her geçen sene “açyklanamayan infertilite” olgularynyn orany giderek azalmaktadyr. Son zamanlarda günlük ya?amda maruz kalynan çe?itli maddelerin sperm hücresi ve/veya yumurta hücresi ve/veya sperm-yumurta birle?imi üzerindeki olumsuz etkilerinin saptanmasyyla gebe kalamama nedenleri arasynda yeni bir altba?lyk olu?turulabilecek kadar fazla bilgi toplanabilmi?tir. A?a?ydaki yazyda 2000-2001 yylynda bu konuda yapylan çaly?malardan elde edilen verilerin özetini bulacaksynyz. Bu etkenler insanyn kendi aly?kanlyklaryndan kaynaklanabilece?i gibi i? ya?amynda veya günlük ya?amynda kar?yla?ty?y maddeler de olabilmektedir. “Açyklanamayan infertilite” olgulary de?erlendirilirken artyk ki?inin i? ya?amy, sosyal ya?amy ve aly?kanlyklary da ayryntyly olarak de?erlendirilmekte ve çiftlere, zararly olmasy muhtemel etkenin giderilmesi için gerekli önerilerde bulunulmaktadyr.   Etken Kadynda olu?masy muhtemel etki(ler) Erkekte olu?masy muhtemel etki(ler) Sigara dumany gebe kalamama, geç gebe kalma, IVF (tüp bebek) ba?ary oranynyn dü?mesi dü?ük meni hacmi, dölleyebilme yetene?inde azalma Alkol adet düzensizlikleri, gebe kalma süresinde uzama, dü?ük riskinde arty? bilinen bir etki yok (a?yry alkol kullanymy erkeklerde testislerde ufalmaya neden olabilir) Perkloretilen (kuru temizleme sanayi) gebe kalma süresinde uzama, dü?ük riskinde arty? e?te dü?ük riskinde arty? Toluen (matbaacylyk) gebe kalma süresinde uzama e?te dü?ük riskinde arty? Etilen oksit (typta cerrahi aletlerin sterilizasyonunda kullanylan bir madde) dü?ük riskinde arty? e?te dü?ük riskinde arty? Nitröz oksit (anestezik bir madde) gebe kalma süresinde uzama e?te dü?ük riskinde arty? Radyant ysy (kaynakçylyk, seramik ve döküm sanayi, gyda sanayinin çe?itli dallary) bilinen bir olumsuz etki yok sperm kalitesinde azalma A?yr metaller (ba?ta manganez ve kur?un) (çelik imalat, maden ocaklary, alkalen kuru pil üretimi) dü?ük riskinde arty? impotans (peniste sertle?menin olmamasy), libido azalmasy (cinsel istek azalmasy, dölleyebilme yetene?inde azalma, meni kalitesinde azalma Organik çözücüler (boyacylyk, kuaförlük) gebe kalamama, gebe kalma süresinde uzama, adet düzensizlikleri, dü?ük risklinde arty? libido azalmasy, e?te dü?ük riskinde arty? Klorohidrokarbonlar (çevresel atyk-günümüzde oldukça azaldy)  Tetraklorodibenzodioksin (çevresel atyk) endometriozis, dü?ük riskinde arty?, gebe kalamama bilinen bir olumsuz etki yok Yukarydaki etkenlerin bazylaryyla ilgili ek bilgiler Sigara Sigara dumanynda bulunan yakla?yk 4000 farkly kimyasal madde arasynda 43 kanserojen madde, 300 üzerinde polisiklik aromatik hidrokarbon insan sa?ly?yny olumsuz etkilemektedir. Hem aktif (bireyin sigarayy kendisinin kullanmasy) hem de pasif (bireyin sigara içilen ortamlarda bulunmasy) sigara kullanymy kadynda gebe kalma ve gebeli?i devam ettirme a?amasynda sorunlara yol açabilmektedir. Sigara kullanymy gebe kalma süresini uzatmasy dy?ynda, ART (Asiste Reproduktif Teknolojiler, yani tüp bebek ve di?er yöntemler) ba?arysyny da olumsuz etkileyebilmektedir. Sigara kullanymynyn erke?in dölleyebilme yetene?ini olumsuz etkiledi?ine dair kesin bilimsel bir veri bulunmamasyna kar?yn, son çaly?malar özellikle synyrda meni parametreleri olan erkeklerin sigarayy byrakmaktan fayda görece?ine i?aret etmektedir. Alkol Alkol de aynen sigara gibi özellikle kadynyn üreme sistemini ve üreme özelliklerini olumsuz yönde etkilemektedir. Bu etkiler günlük alynan alkol miktary ile do?ru orantyly olmakla beraber henüz gebeli?in planlandy?y a?amada ve gebelik döneminde “alymyna müsaade edilebilecek minimum alkol miktary” belirlenebilmi? de?ildir. Çevresel atyklar Her ne kadar çevresel atyklaryn dünyadaki tüm canlylaryn ya?amlary üzerindeki olumsuz etkileri giderek anla?ylsa ve bu etkileri gidermek için ciddi önlemler alynmy? olsa da (örne?in klorohidrokarbonlaryn endüstriyel kullanymdan çykarylmasy(popüler örnek: deodorantlar)), ça?da? insan her geçen gün yeni kimyasal maddelerle ve hatta yeni “radyasyon” türleriyle kar?yla?maktadyr (cep telefonlary, bilgisayarlar gibi). Bu çevresel “atyklar” insan bedenini maruz kalynan dozla do?ru orantyly ?ekilde etkilemekte ve ki?inin kendine özgü genetik ve bedensel özellikleri etkinin olu?masynda belirleyici rol oynamaktadyr. Henüz cep telefonlary, bilgisayarlar, mikrodalga fyrynlar gibi günlük ya?amyn önemli parçalary olan aletlerin insan üzerinde olumsuz etkiler gösterdi?ine dair kesin bilgiler yoktur. Ancak elbette örnek olarak bundan 10 yyl sonra bu konudaki bilimsel verilerin neler gösterece?ini do?ru bir ?ekilde tahmin etmek de güçtür.

 

Ba?y?yklyk Sistemi Bozukluklary   BA?I?IKLIK SYSTEMY ve ÜREME SA?LI?I Ba?y?yklyk sistemi (immün sistem) vücudumuzu hastalyklardan korur. Vücuda yabancy olan maddeleri ba?y?yklyk sistemi algylar, bu maddelere kar?y üretilen antikorlar ve katil hücrelerle yabancy maddelere kar?y sava?yr. Ba?y?yklyk sistemi bazen vücudun kendi hücrelerini de yabancy olarak algylar ve bunlara sava? açar. Ba?y?yklyk sisteminin vücudun kendi hücrelerini yabancy olarak algylady?y durumlarda otoimmün hastalyklar ortaya çykar. Romatizma ve Lupus hastaly?y otoimmün hastalyklardan birkaçydyr. Son zamanlarda yapylan çaly?malar ba?y?yklyk sisteminin üreme sa?ly?yna etkilerini göstermi?tir. Tiroid Hastalyklary Boynunuzun ön tarafynda yer alan tiroid bezi genel sa?lyk ve üreme sa?ly?y açysyndan çok önemlidir. Tiroid bezi T3 (triiodotironin) ve T4 (tiroksin) olarak adlandyrylan hormonlary salgylar. Bu hormonlar metabolik fonksiyonlary kontrol eder. Bu hormonlaryn az veya çok üretilmesi üreme sa?ly?yny olumsuz etkiler. Bazy kadynlar tiroid hormonlaryna kar?y antikor olu?turur. Bu antikorlar tiroid bezinde iltihabi reaksiyonun olu?masyna bu durum da katil hücrelerin tiroid bezine daha fazla zarar vermesine neden olur. Ymmün bozukluk ba?ladyktan sonra üreme hormonlaryna kar?y antikorlar da üretilir. Bu antikorlar hormonlary etkisiz hale getirerek ovulasyon (yumurtlama) ve implantasyonu engelleyebilir. Ymmun sistemdeki bozukluk belirlenmezse gebelik elde edilmesi ve elde edilen gebeli?in devam edebilmesi çok zordur. Tiroid hormonlaryndaki bozuklu?a kysyrlyk e?lik ediyorsa ba?y?yklyk sistemindeki problemler ara?tyrylmalydyr. Ymmün sistem bozukluklarynda görülen problemler;   Fibromyalji (kas a?rysy) Premenstrual Sendrom Gece terlemeleri Depresyon Panik bozukluklar Hormonal bozukluklar

 

Stresin Üreme Sa?ly?yna Etkisi   Üreme hormonlaryny salgylayan hipofiz bezi duygusal de?i?ikliklere ve strese son derece duyarlydyr. Stres adet sikluslarynyn düzenini bozar. Kysa süren duygusal de?i?iklikler ve stres geçici problemlere neden olur. Daha uzun süreli stres üreme hormonlarynyn dengesini bozar , bu durum stresin artmasyna neden olur ve bir kysyr döngü olu?ur. Stres ve Kysyrlyk Yapylan de?i?ik çaly?malarda stresin gebe kalabilmeyi zorla?tyrdy?y gösterilmi?tir. Kadynlarda depresyon ve anksiyete (kaygy) kalp hastalyklary, yeme bozukluklaryna yol açmanyn yanynda üreme sa?ly?yny da olumsuz etkiler. Stres destek gruplaryna katylan kadynlarda gebelik oranlarynyn artty?y saptanmy?tyr. Kysyrlyk tedavisi gören bazy çiftlerin psikolojik olarak etkilenerek strese girdikleri belirlenmi?tir. Stres bu tedavilerin ba?arysyny olumsuz etkiler. Bazy çiftler sykynty ve kabuslardan yakynyr, bu çiftler genellikle kysyrlyk ve tedavisi hakkynda konu?maktan kaçar. Tedavi syrasynda etkilenen çiftlerin do?umdan sonra bebe?i benimsemesinde de problemler görülebilir. Durumunuzu ve tedavinizi konu?mak sizi rahatsyz ediyorsa bu durumu hekiminizle payla?yn. Hekiminiz sizi rahatlatabilecek önerilerde bulunacaktyr. Ya?antynyzda sizi strese sokan nedenlerin belirlenmesi stresten kurtulmak için atylacak ilk adymdyr. Çaly?ma ya?amynyz ile ilgili problemler, aile bireyleri ile olan problemler, yalnyzlyk, ba?arysyz olma kaygysy, suçluluk duygusu, fazla rekabet ve cinsel hayatynyzdaki problemler strese neden olur. Ço?u zaman kontrol edebilece?iniz ve çözüm bulabilece?iniz sykyntylar birikerek sizi strese sokar. Kendinize biraz daha fazla zaman ayyrmak, zevk aldy?ynyz u?ra?lara zaman ayyrmak, ylyk banyo ve masaj alynabilecek basit önlemlerdir. Streste oldu?unuzu fakynda mysynyz? Günlük hayatyn yo?unlu?unda gergin ve yorgun hatta mutsuz olmak bir süre sonra ya?antynyzyn do?al bir parçasy haline gelebilir. Birçok çift hekime ba?vurana dek ne kadar gergin ve stresli olduklaryny fark etmezler. Ne kadar streslisiniz?   Kendinizi sürekli yorgun hissediyor musunuz? Uykuya dalmakta güçlük çekiyor musunuz? Syk syk ba?ynyz a?ryyor mu? Adetleriniz düzensiz mi? Syk syk vajinal enfeksiyon ve herpes (uçuk) enfeksiyonu geçiriyor musunuz? Y? arkada?larynyza ve ailenize gösterdi?iniz tolerans azalyyor mu? Bu sorulardan bir veya birkaçyna evet cevabyny vermeniz streste olabilece?inizi gösterir. Stresten kurtulabilirsiniz; Düzenli beslenme, hafif egzersiz, yeteri kadar dinlenmek ve sizi rahatlatan zevk aldy?ynyz u?ra?lara vakit ayyrmanyz stresin fiziksel bulgularyny ve üreme sa?ly?ynyza olan olumsuz etkilerini ortadan kaldyrabilir. Depresyon tanysy ile ilaç tedavisi gerekti?inde infertilite tedavisine ara verilmesi ve depresyon tedavisi bittikten sonra yeniden ba?lanmasy uygun olur.

 

Beslenme Düzeni Gebe kalmayy dü?ündü?ünüz dönemden önceki birkaç ay vücut a?yrly?ynyza ve beslenmenize dikkat etmelisiniz. Gebelik planlanan dönemden 6 ay öncesinde ideal kilonuza ula?mak gebe kalmanyzy kolayla?tyryr. Çok Zayyfsanyz; Vücut a?yrly?ynyn normalden az olmasy infertiliteye neden olabilir. Vücuttaki ya? hücreleri birer minyatür hormon fabrikasydyr. Östrojenin (kadynlyk hormonunun) 2/3’ü ya? hücrelerinde üretilir. Vücudunuzdaki ya? hücrelerinin sayysy ne kadar fazla ise o kadar fazla östrojen üretilir. Gebelik elde edebilmek için östrojen düzeyinin normal synyrlar içinde olmasy gerekir. Östrojen düzeyi azaldy?ynda veya çok yükseldi?inde problemler ortaya çykar. Vücuttaki ya? miktary %10-15 oranynda azaldy?ynda (normal de?erin %10-15 altyna indi?inde) hormonal denge bozulur ve infertilite ortaya çykar. Kilo kayby ve zayyf olmak beyinden yumurtalyklara giden sinyallerin azalmasyna neden olur. Bu durum da östrojen üretimi azalyr, rahmin iç tabakasy geli?mez ve döllenen yumurta rahme tutunamady?y için gebelik gerçekle?mez. Çok zayyf olan kadynlarda infertilite nedenlerinden biri de yumurtlamanyn gerçekle?memesidir. Vücut a?yrly?y normalden az olan kadynlara kilo almalary ve kysyrlyk tedavisine normal vücut a?yrly?yna eri?tikten sonra ba?lamalary önerilir. Normal vücut a?yrly?yna eri?en kadynlaryn birço?u hiçbir tedavi görmeden gebe kalabilir. ?i?manlyk ve Kysyrlyk; Fazla sayyda ya? hücresi östrojen dengesini bozar. Östrojen düzeyinin çok yüksek olmasy da yumurtlamayy önleyerek kysyrly?a neden olabilir. ?i?manlyk insülin miktarynyn artmasyna bu da yumurtalyklardan fazla miktarda erkeklik hormonlarynyn salynmasyna neden olur. Bu durum yumurtlamayy engelleyen di?er bir faktördür. Vücut a?yrly?y normalden fazla olan kadynlaryn kilo vermesi yumurtlama bozukluklaryny düzeltir. Erkeklerde vücut a?yrly?y üreme sa?ly?yny etkiler mi? Vücut a?yrly?ynyn normalden az olmasy ve kilo kayby sperm fonksiyonlarynyn ve sayysynyn azalmasyna yol açar. Vücut a?yrly?ynyn normalden fala olmasy testisleri ve sperm üretimini olumsuz etkiler. Ydeal vücut a?yrly?yna ula?mak; Syk syk kilo verip alan kadynlarda hormonal denge ve üreme sa?ly?y daha fazla etkilenir. Kilo vermeniz gerekti?inde sadece syvy veya tek tip gyda içeren diyetleri uygulamaktan kaçynmalysynyz. Diyet ürünler ve kilo vermenize yardymcy olan ilaçlary kullanmaktan kaçynmalysynyz. Günlük protein ihtiyacynyzy kar?ylamaya özen göstermelisiniz. Egzersiz ve üreme sa?ly?y Düzenli ve hafif egzersiz kilonuzu korumanyza ve sa?lykly bir ya?am sürmenize yardymcy olurken a?yr egzersizlerin yapylmasy üreme sa?ly?yny olumsuz etkiler. Maraton ko?ulary, çok fazla jogging yapylmasy, fazla aerobik yapmak adet sikluslarynyn düzenini bozar ve yumurtlamayy engelleyerek kysyrly?a neden olabilir. Yürümek, yüzme, tenis, bisiklete binmek, dans etmek ve hafif aerobik en yararly sporlardyr.

Y? Yeriniz ve Üreme Sa?ly?y
 

Ynfertilite ve üreme sa?ly?y ile ilgili problemler i? yerindeki ko?ullara ba?ly geli?en ve her iki cinste de en syk görülen 10 problemden biridir. Amerika Birle?ik Devletlerinde yapylan çaly?maya göre ABD’de 14 milyondan fazla ki?i her gün üreme sa?ly?yny olumsuz etkileyen maddelere maruz kalmaktadyr. Endüstride kullanylan 60.000’den fazla kimyasal maddeden birço?unun üreme sa?ly?y üzerindeki etkileri kesin olarak bilinmemekle birlikte üreme ça?yndaki ki?ilerin bu kimyasallara maruz kalmaktan kaçynmalary gerekir.

Kimler Risk Altyndadyr?
 

• Radyasyona maruz kalanlar.

• Oksijenlenmesi ve havalanmasy iyi olmayan kirli ortamlarda, havalandyrma ve ysytma sistemi kirli ve kimyasallaryn kary?ty?y ortamlarda uzun süre kalanlar.

• Toksik kimyasallarla direkt temasta olanlar.

• Yüksek ysyya maruz kalanlar (fyryn, restoranlaryn mutfaklary, bazy fabrikalarda çaly?anlar).

Maruz kalynan maddenin cinsi, maruz kalma süresi ve ?ekli bu faktörlerin üreme sa?ly?yna olan etkilerini belirler.

Üreme sa?ly?yna olan etkiler;

Kadynlarda;

• Fertilizasyon (döllenme) problemleri

• Ymplantasyon (döllenen embryonun rahme tutunmasy) problemleri

• Ovulasyon (yumurtlama) bozukluklary

• Menstrual düzensizlikler (adet düzensizlikleri)

• Dü?ük

• Do?umsal anomaliler

• Cinsel isteksizlik

Erkeklerde;

• Sperm sayysynda azalma

• Anormal yapydaki spermlerin artmasy

• Sperm hareketlili?inin azalmasy

• Spermlerin yumurtayy dölleme yetene?inin azalmasy

• Testislerde hasar

• Cinsel isteksizlik

• Ympotans (iktidarsyzlyk)

• E?in dü?ük yapma ihtimalinin artmasy

• Do?umsal anomaliler

Y? yerinde kar?yla?abilece?iniz ve üreme sa?ly?ynyzy olumsuz etkileyebilecek maddelerden korunmanyn en önemli basama?y sizin ve e?inizin hangi maddelere maruz kaldy?ynyzy belirlemenizdir.

KOMPÜTERLER VE ÜREME SA?LI?I

Bu konuda birçok de?i?ik fikir olmasyna ra?men kompüterlerin;
 

• Dü?ük riskini arttyrdy?y,

• Do?umsal anomali riskini arttyrdy?y,

Erkek ve kadynlarda fertiliteyi (üreme yetene?i) azaltty?y yapylan çaly?malarda do?rulanmy?tyr.

1990’ly ABD’de yapylan çaly?malarda video display terminalleri (monitörler) ile haftada 20 saatten fazla çaly?an kadynlarda dü?ük riskinin iki kat, anomalili bebek do?urma ihtimalinin %40 artty?y gösterilmi?tir.

Üreme sa?ly?yna ve geli?mekte olan bebe?e zarar veren kompüterlerin video display terminalleri yani monitörleridir. Bunlar radyasyon yayarlar.

Kadynlarda; Menstrual düzensizlik, a?ry, stres ve hormonal bozukluklara ve kysyrly?a neden olabilir.

Erkeklerde; Erkek üreme organlary radyasyona kar?y kadynlardan daha hassastyr. Sperm sayysynda azalma, testislerde harabiyet, hormonal bozukluklar, spermlerde dü?ük ve anomalili bebek do?umuna yol açan kromozomal bozukluklara neden olabilir.

Video display terminallerinin zararly etkilerinden korunabilmek için;
 

•  Laptop bilgisayarlar daha dü?ük radyasyon yaydyklary için daha güvenlidir.

•  Bilgisayar üreten firmalar radyasyon yaymayan kablolar ve koruyucu malzemeler üretmek için çaly?malar yapmaktadyr.

• Bilgisayarla çaly?ty?ynyz süre dy?ynda di?er i?lerinizi yaparken bilgisayarlardan uzak durun veya bilgisayarynyzy kapatyn.

• Bilgisayarlaryn arka yüzlerinden uzak durmaya çaly?yn.

• Bilgisayarlarynyzy düzenli olarak radyasyon kaça?y açysyndan kontrol ettirin.

• Çelik yelekler bilgisayar monitörlerinden yayylan radyasyondan korumazlar.

Radyasyonu azaltylmy? olarak satylan birçok ürün sadece bir tip radyasyonu engeller di?erlerini azaltmaz.

Y? yerinizde bulunabilecek toksik maddeler

Sanat ve seramik atölyeleri ve foto?raf tabevlerinde çaly?anlar;
 

• Manganez dioksit;
  Erkeklerde; Ympotans, cinsel isteksizlik ve infertilite
  Kadynlarda; Bilinen bir yan etkisi yok.
   

• Glikol eterler;
  Erkeklerde; Sperm sayysynda azalma ve morfolojisinde bozulma, infertilite
  Kadynlarda; Do?umsal anomali arty?yna sebep oluyor.
   

• Kur?un;
  Erkeklerde; Ympotans, cinsel isteksizlik, sperm sayysynda azalma ve morfolojisinde bozulma, infertilite, e?lerde dü?ük
  Kadynlarda; Adet düzensizlikleri, dü?ük riskinde arty?, ölü do?um riskinde arty? ve infertilite görülebiliyor.

Kozmetik üretiminde çaly?anlar;
 

• Civa;
  Erkeklerde; Ympotans, cinsel isteksizlik, sperm sayysynda azalma ve morfolojisinde bozulma, infertilite, e?lerde dü?ük
  Kadynlarda; Adet düzensizlikleri, dü?ük riskinde arty?, ölü do?um riskinrde arty? ve infertilite görülebiliyor.
   

• Nitrozamin;
  Erkeklerde; Kromozomal bozukluklar
  Kadynlarda; Kromozomal bozukluklara sebep olabiliyor.
   

• Östrojen;
  Erkeklerde; Ynfertilite
  Kadynlarda; Hormonal bozukluk yapabiliyor.

Di? tedavi merkezlerinde çaly?anlar (Di? hekimi, teknisyen ve hem?ireler);
 

• Anestezi için kullanylan gazlar;
  Erkeklerde; Sperm sayysynda azalma ve morfolojisinde bozulma, infertilite, kromozomal bozukluklar
  Kadynlarda; Ynfertiliteye sebep oluyor.
   

• Civa;
  Erkeklerde; Ympotans, cinsel isteksizlik, sperm sayysynda azalma ve morfolojisinde bozulma, infertilite, e?lerde dü?ük
  Kadynlarda; Adet düzensizlikleri, infertilite, dü?ük ve ölü do?um risklerinde arty?, do?umsal anomali görülebiliyor.

Tarym ve çiftçilik;
 

• Böcek ilaçlary;
  Erkeklerde; Sperm sayysynda azalma, infertilite
  Kadynlarda; Adet düzensizlikleri ve infertilite sorunuyla kar?yla?ylabiliyor.
  Ayryca; böcek ilaçlary anne sütüne geçerek bebe?e de zarar verebiliyor , anomaliler ortaya çykabiliyor.
   

• Arsenik;
  Erkeklerde; Sperm sayysynda azalma, infertilite
  Kadynlarda; Dü?ük, ölü do?um ve dü?ük do?um a?yrlykly bebek risklerinde arty?, do?umsal anomaliler ortaya çykabiliyor.
   

• Karbon disülfid;
  Erkeklerde; Ympotans, sperm sayysynda azalma ve morfolojisinde bozulma, e?lerde dü?ük e?lerde dü?ük
  Kadynlarda; Adet düzensizli?i, dü?ük riskinde arty? ya?anabiliyor.

Kuaför ve Kozmatologlar;
 

• Saç boyalary (kur?un);
  Erkeklerde; Ynfertilite
  Kadynlarda; Ynfertilite
   

• Saç spreyleri;
  Erkeklerde; Ynfertilite, e?lerde dü?ük, impotans
  Kadynlarda; Dü?ük ve ölü do?umlarda arty? görülebiliyor.
   

• Ojelerde kullanylan çözücüler;
  Erkeklerde; Ynfertilite
  Kadynlarda; Ynfertilite ve adet düzensizli?i.

Sa?lyk merkezleri ve hastanelerde çaly?anlar;
 

• Etilen oksit;
  Erkeklerde; Ynfertilite
  Kadynlarda; Ynfertilite, dü?ük ve ölü do?um risklerinde arty?
   

• Anestezi için kullanylan gazlar;
  Erkeklerde; Sperm sayysynda azalma ve morfolojisinde bozulma, infertilite, kromozomal bozukluklar
  Kadynlarda; Dü?ük riskinde arty? olabiliyor.
   

• Kanser tedavisinde kullanylan ilaçlar;
  Erkeklerde; Ympotans, cinsel isteksizlik, sperm sayysynda azalma ve morfolojisinde bozulma, infertilite
  Kadynlarda; Dü?ük riskinde arty?, anne sütü ile bebe?e geçer

Boyacylar;
 

• Bor;
  Erkeklerde; Ympotans, cinsel isteksizlik, sperm sayysynda azalma ve morfolojisinde bozulma
  Kadynlarda; Dü?ük ve ölü do?um risklerinde arty?, do?umsal anomaliler gibi sorunlara sebep oluyor.
   

• Kadmiyum;
  Erkeklerde; Ympotans, cinsel isteksizlik, sperm sayysynda azalma ve morfolojisinde bozulma
  Kadynlarda; Dü?ük Adet düzensizlikleri, dü?ük do?um a?yrlykly bebek riski görülüyor.
   

• Aromatik Hidrokarbonlar;
  Erkeklerde; Ynfertilite
  Kadynlarda; Ynfertilite
   

• Glikol eterler;
  Erkeklerde; Sperm sayysynda azalma ve morfolojisinde bozulma, infertilite
  Kadynlarda; Anomalili bebek riski

Lastik ve PVC imalatynda çaly?anlar;
 

• Kloropren;
  Erkeklerde; Ympotans, cinsel isteksizlik, sperm sayysynda azalma, sperm morfolojisinde bozulma, e?lerde dü?ük
  Kadynlarda; Dü?ük ve ölü do?um risklerinde arty?.
   

• Vinil klorid;
  Erkeklerde; Ympotans, cinsel isteksizlik, infertilite, e?lerde dü?ük
  Kadynlarda; Dü?ük ve ölü do?um risklerinde arty? görülebiliyor.

Y? Yerinizi Nasyl Güvenli Hale Getirebilirsiniz?
 

• Y? yerinizde maruz kalabilece?iniz toksik maddelerin neler oldu?unu ara?tyryp bunlarla ilgili bilgi edinmek en önemli basamaktyr.
   

• Üreme sa?ly?ynyzla ile ilgili endi?elerinizi çaly?ma arkada?larynyzla payla?yp bugüne dek herhangi bir problem ya?anyp ya?anmady?yny ö?renebilirsiniz.
   

• Endi?elerinizi i?vereninize ve idarecilere ileterek daha detayly bilgi alabilirsiniz.

Zararly olabilece?inden ?üphelendi?iniz maddelerin incelenmesini ve gerekli önlemlerin alynmasyny sa?layabilirsiniz.

Ya?am Tarzy
 

YA?AM TARZI ve ÜREME SA?LI?INIZ

Üreme sa?ly?y ile ilgili ara?tyrmalar hayatymyzyn parçasy olan ve her gün kar?yla?ty?ymyz birçok maddenin, aly?kanlyklarymyzyn üreme sa?ly?yna olumsuz etkileri olabilece?ini göstermi?tir. Üreme sa?ly?yna zarar verebilecek maddeler ve aly?kanlyklaryn belirlenmesi infertiliteden korunabilmenin önemli basamaklaryndan biridir.

ALKOL:
 

• Kadynyn içti?i alkol miktary arttykça çocuk sahibi olmasy zorla?yr. Alkol yumurtlamayy, yumurtanyn fallop tüplerinde ta?ynmasyny ve implantasyonu ( embryonun rahme tutunmasyny) engelleyerek gebeli?i önler.

• Erkeklerde alkol sperm sayysy ve normal yapydaki sperm orany azalyr.

Hem anne hem de baba adayynyn gebelik elde edilmesi planlanan dönemden birkaç ay önce alkol almamalary gerekir.

SYGARA:
 

• Sigara dumany birçok zararly madde içerir. Sigaranyn üreme sa?ly?yna verdi?i zarar içilen sigara miktary ve süresine ba?lydyr. Günde 15 adetten fazla sigara içenler ve erken ya?ta sigara içmeye ba?layan kadynlarda üreme sa?ly?y daha çok etkilenir.

  • Sigara içen kadynlaryn gebe kalabilmesi için geçen sürenin 1 yyldan fazla olma ihtimali içmeyenlere göre 4 kat daha fazladyr.

  • Gebe kalabilme olasyly?y içilen sigara miktaryna ba?ly olarak %25-50 oranynda azalyr.

  • Sigara içilmesi tüp bebek uygulamalarynyn ba?arysyny da olumsuz etkiler.

  • Sigara içen kadynlarda dy? gebelik daha syk görülür.

• Fazla miktarda sigara içen erkeklerde sperm kalitesi bozulur. Anormal yapydaki spermlerin sayysy artar, sperm hareketlili?i azalyr, e?lerde dü?ük ve anomalili do?um yapma riski artar.

Sigara kullanmayy byraktyktan sonra 4 ay içinde sigaranyn üreme sa?ly?ynda yol açty?y zararly etkilerin birço?u kaybolur.

VÜCUT GELY?TYRYCY YLAÇLAR:
 

• Kadynlarda bu ilaçlar adet düzensizliklerine, yumurtlama düzensizlikleri, adet kanamalarynyn kesilmesi ve kysyrly?a neden olur.

• Erkeklerde testislerde atrofi (testislerin küçülmesi), sperm sayysynyn azalmasy, azospermi ve kysyrly?a neden olur.

Erkek ve kadynlaryn bu ilaçlary kullanmaktan kaçynmalary gerekir.

YLAÇLAR:
 

• Anne adaylarynyn sa?lyk sorunlarynyn tedavisi için önerilen ilaçlary jinekologlaryna dany?arak kullanmalary gerekir. Alerji, so?uk algynly?y, öksürük, mide hastalyklary, hipertansiyon, diabet, böbrek hastalyklary ve tiroid bezi hastalyklarynyn tedavisinde kullanylan ilaçlar, a?ry kesiciler ve antibiyotikler üreme sa?ly?yny etkileyebilir. Kullandy?ynyz reçeteli ve reçetesiz satylan tüm ilaçlary jinelo?unuza bildirmeniz ve gerekti?inde tedavinin tekrar düzenlenmesi gerekir.

• Erkeklerinde çocuk sahibi olmaya karar verdikleri dönemde kullandyklary ilaçlara dikkat etmeleri gerekir.

  • Hipertansiyon tedavisinde kullanylan ilaçlar cinsel isteksizlik ve impotansa neden olur.

  • Kanser tedavisinde kullanylan ilaçlar testisleri etkileyerek sperm üretimini bozar ve infertiliteye neden olur.

  • Sedef hastaly?ynyn tedavisinde kullanylan metotraksat testislere zarar vererek sperm üretimine zarar verir.

  • Mide ülseri tedavisinde kullanylan simetidin, epilepsi tedavisinde kullanylan fenitoin, gut hastaly?ynyn tedavisinde kullanylan kol?isin sperm sayysynyn azalmasyna neden olur.

UYU?TURUCU YLAÇLAR:
 

• Ba?ymlylyk yaratan maddelerin kullanym süresi, kullanylan ilaç miktary, kullanym sykly?y bu maddelerin üreme sa?ly?y üzerindeki etkilerini belirler.

• Esrar ba?ymlylyk yapan maddelerin içinde en zararly olanlaryndan biridir. Esrar kullanymy yumurtalyklaryn çaly?masyny baskylar ve kysyrly?a neden olur.

• Alkol ile beraber kullanyldy?ynda esraryn zararly etkisi artar, gebelik syrasynda alyndy?ynda dü?üklere neden olur.

• Kokain düzenli kullanyldy?ynda yumurtalyk kanallaryna zarar vererek gebeli?i engeller.

• Esrar veya kokain kullanan erkeklerde sperm sayysy ve normal yapydaki sperm orany azalyr. Esrar spermin yumurtayy döllemesine yardymcy olan enzimlerin salynmasyny ve spermin düz hareket edebilmesini engelleyerek kysyrly?a neden olur.

• Yapylan çaly?malar kokainin spermin kuyruk kysmyna ba?lanarak yumurtanyn içine girdi?ini ve geli?en embryoda anomalilere yol açty?yny göstermi?tir.

CEP TELEFONU ve TELSYZ TELEFONLAR:

Bu cihazlar üreme sa?ly?yny etkiler özellikle radyasyon yayan di?er cihazlar ile beraber kullanyldyklarynda bu cihazlaryn olumsuz etkisi artar. Cep telefonlaryny vücudunuza temas ettirmemeniz ve üreme organlarynyza yakyn yerde ta?ymamanyz gerekir.

RENKLY TELEVYZYON:

Renkli televizyonlardan yayylan iyonize olmayan radyasyon di?er kaynaklardan yayylan radyasyonla birle?erek üreme sa?ly?yna zarar verebilir. Günümüzde üretilen televizyonlar daha az radyasyon yayar. Televizyon seyrederken cihazdan mümkün oldu?u kadar uzak oturmak gerekir.

ELEKTRYKLY BATTANYYE:

Elektrikli battaniyeler hem ysy hem de elektromanyetik alan yaratarak üreme sa?ly?yna zarar verir.
 

• Elektrikli battaniyeler kadynlarda yumurtlama düzensizlikleri ve adet düzensizliklerine yol açar.

• Erkeklerde sperm sayysy ve hareketlili?inde azalmaya neden olur.

• Özellikle gebelik elde edilmeye çaly?ylan dönemlerde elektrikli battaniye kullanmaktan kaçynylmalydyr.

EV DEKORASYON ve TAMYRYNDE KULLANILAN ÜRÜNLER:
 

• Ev dekorasyonu ve tamiratynda kullanylan birçok ürünün içerdi?i kimyasal maddeler üreme sa?ly?yna zarar verir.

• Boyalar, tiner ve incelticiler, yapy?tyrycylar üreme sa?ly?yny etkileyerek kysyrlyk ve dü?üklere neden olabilir.

• Erkeklerde bu ürünler sperm sayysynda azalmaya, kysyrly?a ve e?lerinde dü?ük ve anomalili bebek do?umuna neden olur.

• Gebelik planlandy?y dönemde ve gebelik syrasynda bu maddelere maruz kalmaktan kaçynylmalydyr. Eviniz boyandy?ynda çok iyi havalanmasyny sa?ladyktan sonra evde ya?amaya ba?layyn.

EV TEMYZLY?YNDE KULLANILAN ÜRÜNLER:

Ev temizli?inde kullanylan mobilya cilasy, çok amaçly temizleyiciler, haly ?ampuanlary,oda spreyleri, banyo ve tuvalet temizli?inde kullanylan deterjanlar üreme sa?ly?yna zarar verebilir. Bu ürünleri kullanyrken eldiven kullanylmasy ve temizlenen mekanlaryn iyi havalandyrylmasy gerekir.

MYKRODALGA FIRINLAR:
 

• Mikrodalga fyrynlaryn kadynlarda adet düzensizliklerine, yumurtlama bozukluklaryna, infertilite ve dü?üklere neden oldu?u gösterilmi?tir.

• Mikrodalga fyrynlardan yayylan radyasyonun erkeklerde de sperm sayysyny azaltty?y dü?ünülmektedir.

• Son yyllarda üretilen mikrodalga fyrynlardaki radyasyon kaçaklary çok azalmy?tyr. Fyrynynyzyn kapa?ynyn sykyca kapandy?yndan emin olmanyz ve fyryn çaly?yrken fyryndan mümkün oldu?unca uzak durmak gerekir.

ELEKTRYKLY KÜÇÜK ALETLER:

Bu cihazlaryn birço?u tek ba?yna zararly de?ildir. Ayny anda kullanylan birden fazla cihazyn etkileri birle?erek zararly olabilir. Çaly?an cihazlardan uzak durmak ve kullanylmadyklary zaman fi?ten çekmek bu cihazlaryn yol açabilece?i zararly etkilerden korunmanyzda yardymcy olur.

KY?YSEL BAKIM ÜRÜNLERY:

Ka?yt havlu, tuvalet ka?ydy, tampon ve pedler gibi ürünlerin üretilmesi syrasynda dioksin ady verilen kimyasal bir yan ürün olu?ur. Bu madde çay po?etlerinde, kahve filtrelerinde de bulunan bu madde az miktarda toprak, su ve havaya da kary?yr.
 

• Dioksin kadynlarda kanser ve endometriozis hastaly?yna neden olur. Bu ürünler kadynlarda genital organlaryn mukozasyna direk temas etti?i için dioksin emilir. Özellikle endometriozis hastaly?y olan kadynlaryn dioksin içeren ürünleri kullanmaktan kaçynmalary gerekir.

• Dioksin erkeklerde sperm üretimini azaltyr ve testis kanserine neden olabilir.

Vajinal du?larda kadyn üreme sa?ly?yna zarar verir. 1996 yylynda yapylan bir çaly?mada vajinal du?laryn gebe kalma olasyly?yny %30 azaltty?y gösterilmi?tir. Özellikle 18-24 ya?lary arasynda vajinal du? kullanymy üreme sa?ly?yna daha çok zarar verir.

X-I?INI:

Yyonize radyasyona maruz kalynmasy kadyn ve erkek üreme sa?ly?yny olumsuz etkiler.
 

• Kadynlarda yumurtalyklarda, erkeklerde testislerde bulunan genetik materyal ta?yyan yumurta ve spermlere zarar verir. Bu durum dü?ük ve anomalili do?um oranyny arttyryr.

• Yumurta ve sperm hücrelerinin döllenme yetene?i bozulur. Erkekler kadynlardan daha çabuk etkilenir.

YKLYM:
 

• Yaz aylarynda sperm sayysynyn azaldy?y bilinmektedir. Bunun yanynda sycak hava;

  • Sperm konsantrasyonun azalmasyna

  • Hareketli sperm sayysynyn azalmasyna

  • Anormal yapydaki spermlerin oranynyn artmasyna neden olur.

• Sycak iklimlerde ya?ayan kadynlar menopoza daha erken girer. Bu kadynlarda gebeli?e ba?ly komplikasyonlar da daha syk görülür.

UÇAK YOLCULU?U:

Syk uçak yolculu?u yapan ki?iler ve hostesler atmosferik radyasyona maruz kalyrlar, bu kadynlarda yumurtlama düzensizlikleri, gebe kalmada zorluk ve dü?ükler görüler.
Atmosferik radyasyon erkeklerde sperm sayysynyn ve normal yapydaki sperm oranynyn azalmasyna neden olur.

Ynfertilitede Di?er Nedenler  ANTYSPERM ANTYKORLARI    Antikorlar yabancy maddelere kar?y vücudun savunma mekanizmasynyn olu?turdu?u maddelerdir, bu maddeler vücudu enfeksiyonlardan korur. Çocuk sahibi olamayan bazy kadynlarda sperme kar?y antikorlar olu?ur. Bu antikorlar spermin hareketini engelleyerek infertiliteye neden olabilir.    Post koital testte servikal mukusu geçemeyen ve hareketlili?i azalmy? spermler görüldü?ünde antisperm antikorlarynyn varly?yndan ?üphelenilir. Bu antikorlar özel testler yapylarak belirlenir.    Antisperm antikorlaryna ba?ly infertilite nasyl tedavi edilir?    Antisperm antikorlarynyn varly?ynda de?i?ik tedaviler denenmi?tir. Çiftlere 6 ay boyunca cinsel ili?ki syrasynda prezervatif (kondom) kullanmalary önerilir. Bu yöntemin ba?arysy tarty?malydyr. Ba?y?yklyk sistemini baskylayan steroid ady verilen ilaçlar da kullanylyr fakat bu ilaçlaryn yan etkileri fazla ve bu tedavinin ba?arysy dü?üktür. Uygulanan di?er bir tedavi ise a?ylamadyr. Bu vakalarda en ba?aryly tedavi yöntemi tüp bebek uygulamasydyr.    Nedeni Yzah Edilemeyen Ynfertilite    Çocuk sahibi olamayan çiftlerin % 5-10′unda infertilitenin nedeni tespit edilemez. Ynfertilite nedenini açyklayan bir problemin bulunamady?y çiftler bu gruba girer. Bu tany konmadan önce yeterli incelemeler yapylmalydyr. Tüm ara?tyrmalar yapyldyktan sonra bir problem bulunamayan çiftlerin orany %5-15 arasynda de?i?ir. Bu çiftlerin bir kysmy hiç tedavi görmeden gebe kalabilir. Di?erlerinde ise en ba?aryly tedavi yöntemi yardymcy üreme teknikleridir.    Son yyllarda yapylan çaly?malarda bu çiftlerin birço?unda ba?y?yklyk sistemindeki bozukluklaryn infertiliteye neden oldu?u bulunmu?tur. Ba?y?yklyk sistemindeki bozukluklar implantasyon ba?arysyzly?yna (embriyonun rahme tutunamamasyna), erken dönemde dü?üklere ve ana rahmindeki bebeklerde büyüme gerili?ine neden olabilir. Bu vakalar paternal lenfosit immünizasyonu (lenfosit a?ysy) ile tedavi edilerek çocuk sahibi olabilir.

 

A’dan Z’ye Erkek Ynfertilitesi
 

A

Abstinans süresi

Cinsel ili?kide bulunmadan geçen süredir. Semen analizi için örnek vermeden önce önerilen cinsel perhiz süresi 2-5 gündür. Meni ve menideki sperm miktary cinsel perhiz süresi ile do?ru orantyly olarak artar. Önerilenden daha uzun süre bo?alma olamazsa spermler dölleme yetene?ini kaybederek dejenere olur. Sperm sayysy artsa bile kalitesi bozulur, normal yapydaki spermlerin orany azalyr.

Aglütinasyon

Menideki antikorlaryn varly?yna ba?ly olarak spermlerin birbirine ba?lanarak kümele?mesine aglütinasyon denir. Aglütinasyon oldu?unda spermlerin hareketlili?i ve yumurtayy dölleyebilme yetene?i azalyr.

Akrozom reaksiyonu

Akrozom sperm ba?ynyn ön % 50-70’ini kaplayan yapydyr. Akrozom zarynyn plazma zary ile birle?mesi ile akrozom reaksiyonu meydana gelir ve bu reaksiyon spermin yumurta zaryna ba?lanabilmesini sa?lar. Günümüzde de?i?ik yöntemler kullanylarak yapylabilen akrozom reaksiyonu testleri ile spermin yumurtayy dölleme yetene?i hakkynda fikir sahibi olunabilir.

Alkol

Alkol testislerde vitamin A’nyn biyoaktif formu olan retinole dönü?mesini engeller. Alkol kullanan erkeklerde yapylan testis biyopsilerinde testis dokusunda maturasyon (olgunla?ma) bozuklu?u görülür. Ayryca alkol testosteron (erkeklik hormonu) sentezini azaltarak impotansa (iktidarsyzlyk) neden olur.

Androjenler

Testisler tarafyndan üretilen erkek cinsiyet hormonlarydyr. Vücut ve kas geli?imini, tüylenmeyi, penis geli?imini ve ses tellerinin geli?imini sa?lar.

Anejakülasyon

Ejakülasyonun (bo?almanyn) olmamasy halidir. Omurilik zedelenmelerinden sonra ve multiple skleroz, ?eker hastaly?y gibi sinir sistemini etkileyen durumlarda görülebilir.

Antibiyotiklerin spermatogeneze etkileri

Birçok antibiyotik spermatogenezi (sperm üretimini) olumsuz etkiler. Bazy antibiyotikler menideki sperm sayysyny ve hareketlili?ini azaltyrken bazylary da sperm olu?umunun belli evrelerde duraklamasyna yol açar. Özellikle infertil erkeklerin antibiyotik kullanmadan önce mutlaka hekime dany?malary gerekir.

Antioksidanlar

Antioksidanlar oksijen radikallerinin yol açty?y zararlary önleyen maddelerdir. Vitamin C, Vitamin E ve taurin gibi antioksidanlar oksijen radikallerinin sperm hareketlili?i ve akrozom reaksiyonu üzerindeki olumsuz etkilerini azaltyr. Özellikle sigara içen ki?ilerde kullanylmalary faydaly olur.

Antisperm antikorlary

Antisperm antikorlary erkek ve kadynlaryn serumlarynda, menide ve servikal mukusta (rahim a?zy salgysynda) bulunur.

Antisperm antikorlary sperm hareketlili?ini ve canly sperm oranyny azaltyr, akrozom reaksiyonunu ve spermin yumurtaya ba?lanmasyny engelleyerek infertiliteye neden olabilir. Serumda IgG ve IgM tipi antikorlar, meni ve servikal mukusta ise IgA tipi antikorlar bulunur. Semen analizinde aglütinasyon tespit edildi?inde antisperm antikorlarynyn varly?yny tespit etmek için test yapylmasy önerilir.

Antisperm antikorlaryna ba?ly infertilite tedavisinde; bir süre kondom (prezervatif) kullanarak cinsel ili?kide bulunulmasy, kortikosteroidler gibi ba?y?yklyk sistemini baskylayan ilaçlaryn kullanylmasy veya spermi özel yöntemler ile hazyrlayarak a?ylama yapylmasy önerilir. Bunlarla sonuç alynamady?y takdirde tüp bebek vb. gibi yardymcy üreme tekniklerinin kullanylmasy önerilir.

Astenozoospermia

Sperm hareketlili?inin %50’den az oldu?u durumdur. Kromozomal bozukluklar, yapysal anomaliler, varikosel, geçirilmi? enfeksiyonlar ve antisperm antikorlarynyn varly?yna ba?ly olarak spermlerin hareketlili?i azalabilir. Meninin uygunsuz ?ekilde alynmasy ve incelemeye dek uzun süre geçmesi de sperm hareketlili?ini azaltabilir.

A?ylama

Erkek e?ten alynan meni örne?i özel yöntemler ile hazyrlanarak hareketlili?i fazla ve yapysy normal olan spermlerden zenginle?tirilir, hazyrlanan spermler kadyn e?in vajinasyna yerle?tirilen ince bir kateter yardymy ile rahim içine verilir.

Azoospermia

Menide hiç spermin bulunmamasydyr. Azosperminin nedenleri;
 

• Pretestiküler (testis öncesi) nedenler; beyinde hipotalamus ve hipofiz bezlerinde görülen bozukluklardyr. Bu bozukluklara ba?ly olarak üreme hormonlary üretilmez.

• Testiküler nedenler; sperm üretimindeki bozukluklardyr. Genetik nedenlere, inmemi? testise, kullanylan ilaçlara, yüksek ysy ve radyasyon gibi çevresel faktörlere, kabakulak enfeksiyonuna ve ba?y?yklyk sistemindeki bozukluklara ba?ly olarak sperm üretimi bozulabilir.

• Posttestiküler (testis sonrasy) nedenler; kanallardaki tykanyklyklar, cinsel fonksiyon bozukluklary ve retrograd ejakülasyondur (geriye bo?alma). Sperm kanallaryndaki tykanyklyklar do?u?tan olabilece?i gibi geçirilmi? enfeksiyon ve ameliyatlara ba?ly olarak da olu?abilir.

SAYFA BA?I

---

B

Bakteriyel Enfeksiyon

Üreme organlarynda bakterilerin yol açty?y enfeksiyonlar menide lökosit (iltihap hücresi) arty?yna neden olur. Bu enfeksiyonlara ba?ly olarak meni miktary, sperm sayysy ve hareketlili?i azalabilir.

Beslenme Bozuklu?u

Üreme organlarynda bakterilerin yol açty?y enfeksiyonlar menide lökosit (iltihap hücresi) arty?yna neden olur. Bu enfeksiyonlara ba?ly olarak meni miktary, sperm sayysy ve hareketlili?i azalabilir.

Böbrek Yetmezli?i

Böbrek yetmezli?i olan hastalarda sperm üretimi, sperm geli?iminin ilk evrelerinde duraklar. Bunun bir nedeninin çinko eksikli?i olabilece?i dü?ünülmü?tür. Bu hastalarda testosteron düzeyleri dü?ük, FSH ve LH düzeyleri yüksektir. Diyalizden sonra testosteron seviyesi biraz yükselir.

Bromokriptin

Prolaktin hormon (süt salynymyny düzenleyen hormon) düzeyi yüksek olan hastalaryn tedavisinde kullanylyr.Bromokriptin kullanymy ile bu hastalarda sperm sayysy ve hareketlili?i artar. Prolaktin hormon düzeyi normal olan ki?ilerde kullanylmasynyn faydasy yoktur.

SAYFA BA?I

---

D

Diabet

Diabetin (?eker hastaly?ynyn) üreme hormonlaryna olan etkisi de?i?iktir. Diabetli erkeklerde cinsel fonksiyon bozukluklary görülür. Kan ?ekerinin kontrol altynda olmamasy ereksiyon azalmasy, impotans (iktidarsyzlyk) ve libido kaybyna (cinsel isteksizli?e) yol açar. Bu bulgular diabetin kontrol edilmesi ile ili?kilidir.

SAYFA BA?I

---

E

Ejakülat

Ejakülaty yani meniyi epididimis, seminal bezler ve prostat bezinin salgylary olu?turur. Sperm hücreleri meninin %1-5’ini olu?turmaktadyr. büyüklüktedir.

Elektro-Ejakülasyon

Ejakülasyon (bo?alma) problemi olan hastalarda kullanylan yöntemdir. Rektumdan (makattan) prob ile uygulanan elektriksel uyary sonrasynda ejakülasyon gerçekle?ir. Bu yolla elde edilen meni ile yardymcy üreme teknikleri uygulamalary yapylabilir.

Endokrinoloji

Sperm üretimi için erkek seks hormonlaryna ihtiyaç vardyr. Bu hormonlar ve etkileri a?a?ydaki tabloda gösterilmi?tir.
 

HORMON ETKYSY GnRH FSH ve LH hormonlarynyn salgylanmasyny sa?lar. Beyinde hipotalamustan salgylanyr. FSH Testisteki sertoli hücrelerini uyararak sperm üretimini sa?lar. Hipofiz bezinden salgylanyr. LH Leydig hücrelerinde testosteron sentezlenmesini ve sperm üretiminin devamlyly?yny sa?lar. Hipofiz bezinden salgylanyr. Prolaktin LH’yn Leydig hücreleri üzerindeki etkisini arttyryr. Hipofiz bezinden salgylanyr. Testosteron Sperm üretiminin devamlyly?yny sa?lar. Testisteki Leydig hücrelerinden salgylanyr. Estradiol LH sentezini kontrol eder. Karaci?er, kas ve ya? dokusunda testosteronun metabolize edilmesi ile olu?ur. %20-25’i Leydig hücrelerinden salgylanyr. Ynhibin FSH salynymyny engeller. Sertoli hücrelerinden salgylanyr. Aktivin FSH salynymyny arttyryr. Leydig hücrelerinden salgylanyr.

Epididimis

Kanallarynda sperm depolanan ve testisin arka yan kysmynda yer alan yapydyr. Ba?, gövde ve kuyruk kysmyndan olu?ur. Ba? kysmyndan testiküler syvy emilerek menideki sperm konsantrasyonu artar, gövde kysmynda spermler hareketlilik kazanyr ve kuyruk kysmynda da sperm depolanyr.

Epispadias

Üretra a?zynyn (idrar kanal a?zynyn) penisin üst yüzünde oldu?u durumdur. Bu durum inmemi? testis, ereksiyon bozukluklary ve retrograd ejakülasyon (geri bo?alma) ile beraber görülebildi?i ve syk tekrarlayan enfeksiyonlara yol açty?y için infertiliteye yol açar. Bu hastalar cerrahi tedavi sonrasynda yardymcy üreme teknikleri ile çocuk sahibi olabilirler.

SAYFA BA?I

---

F

Fertilizasyon

Sperm hücresinin yumurta hücresine girerek döllenmenin gerçekle?mesidir.

Spermin yumurtanyn dy? kabu?una ba?lanyp yumurtanyn içine girebilmesi ve yumurtayy dölleyebilmesi için akrozom reaksiyonunun gerçekle?mesi gerekir.

FSH

Folikül Stimüle Edici Hormon (FSH) hipofiz bezinden salgylanan ve sperm üretimi için gerekli olan bir hormondur.

GIFT (Gamet Yntrafallopyan Transfer)

Kadyn e?ten alynan yumurtalaryn laboratuvar ko?ullarynda sperm ile bir araya getirilerek fallop tüplerine verilmesi i?lemidir. Bu i?lem tüplerin tykaly oldu?u durumlarda veya a?yr erkek infertilitesi vakalarynda ba?aryly olmaz. Günümüzde yerini IVF (Tüp Bebek) ve Mikroenjeksiyon gibi daha geli?mi? tekniklere byrakmy?tyr.

SAYFA BA?I

---

G

Globozoospermia

Sperm yapysynda görülen bozukluklardan biridir. Sperm hücresinin ba? kysmynda yer almasy gereken akrozom bulunmaz ve sperm hücresi yuvarlak görünümdedir. Bu vakalaryn mikroenjeksiyon yöntemi ile çocuk sahibi olmasy mümkündür.

GnRH

Hipotalmustan salgylanan bu hormon FSH ve LH sentezi ve salynymyny uyaryr.

Gonadodisgenez

Testis ve erkek genital organlarynyn geli?imi için 46XY kromozom yapysy gerekir. Gonadodisgenez hamileli?in ilk dönemlerinde ve genellikle kromozomal nedenlere ba?ly olarak görülen testislerdeki geli?imsel bozukluklardyr.Gebeli?in çok erken döneminde görülen bozukluklarda testisler hiç geli?meyebilir ve bebek erkek olmasyna ra?men dy? genital organlary kyz görünümünde veya ayyrt edilemeyen görünümdedir. Gebeli?in daha sonraki döneminde görülen bozukluklarda ise dy? genitaller erkek görünümünde olmasyna ra?men testisler ya hiç geli?memi?tir yada çok küçüktür.

Gonokok Enfeksiyonlary

Cinsel temas yoluyla bula?an Neisseria gonorrhoea adyndaki mikroorganizma bel so?uklu?u olarak bilinen enfeksiyona yol açar. Erkeklerde genellikle idrar kanalynyn iltahaplanmasyna yol açar. Nadiren epididimis ve prostat enfeksiyonuna neden olarak kanallaryn tykanmasyna ve infertiliteye neden olabilir. Antibiyotik tedavisi gereklidir.

SAYFA BA?I

---

H

Hematospermi

Menide kan hücreleri bulunmasy nedeni ile meninin renginin kyrmyzy olmasydyr. Hematospermi enfeksiyonlara, prostat ta?laryna ve kansere ba?ly olarak görülebilir. Vakalaryn %15’inde ise herhangi bir neden tespit edilemez.

Hidrosel

Testisin dy? katlary arasynda syvy toplanmasydyr, do?u?tan veya sonradan görülebilen bu durum a?ryya neden olmaz. Enfeksiyonlar ve tümörler de bu duruma neden olabilir. Hidrosel sperm fonksiyonlaryny etkilemez ve infertiliteye neden olmaz.

Hipergonodotropik Hipogonadizm

Testislerde yeteri kadar sperm üretiminin olmady?y durumdur. Bu vakalarda FSH düzeyi yüksektir. Hipergonodotropik hipogonadizm, kromozomal bozukluklara (Kleinfelter sendromu, Down sendromu ve Noonan sendromu vs.), testislerin olmamasyna, çe?itli toksinlere (zehirli maddeler), radyasyona, enzim eksikliklerine, ?eker hastaly?yna, kabakulak ve di?er enfeksiyonlara ba?ly olarak görülebilir.

Hiperprolaktinemi

Prolaktin hormonunun yüksek oldu?u durumlardyr. Bu hastalarda testosteron düzeyleri dü?üktür. Bu durum sperm sayysy ve hareketlili?inde azalmaya yol açmanyn yanynda impotans, retrograd ejakülasyon ( geri bo?alma ) gibi cinsel fonksiyon bozukluklaryna da yol açar. Hipotiroidizm (tiroid bezinin az çaly?masy), stres ve çe?itli ilaçlar (depresyon, hipertansiyon tedavisinde kullanylan ilaçlar v.b.) hiperprolaktinemiye yol açar. Hiperprolaktinemi tedavisinde Bromokriptin kullanylyr.

Hiperspermi

Meni miktarynyn 6.3 ml den fazla olmasydyr, bu durum menideki sperm miktary de?i?mezken meni miktary artty?y için sperm dilusyonuna (seyrelmesine) yol açarak infertiliteye neden olabilir. Meni miktarynyn üst synyry olarak 6.0-6.5 ml kabul edilmesine ra?men meni miktary sürekli bu synyryn üzerinde ise hiperspermiden söz edilir. Ynfertilite ve hiperspermi durumunda tedavi için split ejakülat yani meninin ilk kysmynyn ayry olarak alynmasy gerekir.

Hipogonodotropik Hipogonadizm

Hipotalamus ve hipofiz bezlerindeki yapysal ve fonksiyonel bozukluklara ba?ly FSH ve LH düzeylerinde dü?me ve sperm üretiminin azalmasydyr.Bu durum hipotalamus ve hipofiz bezlerindeki tümörlere, damarsal bozukluklara, tüberküloz gibi enfeksiyonlara, hiperpro-laktinemiye, bazy sendromlara, beslenme bozukluklaryna, strese, ?i?manly?a, ilaçlara, omurilik zedelenmesine karaci?er hastalyklaryna ve böbrek hastalyklaryna ba?ly olabilir.

Hipo-Ozmotik Swelling (?i?me) Testi

Sperm canlyly?ynyn belirlenmesinde kullanylan bir testtir. Canly sperm hücresinin zary bütünlü?ü bozulmady?y için dü?ük ozmotik basynçly ortamlarda hücre içine girer ve bunun sonucunda sperm kuyru?unda ?i?me görülür. Mikroenjeksiyon syrasynda da sperm hareketlili?inin çok az oldu?u durumlarda canly spermlerin seçilmesinde kullanylyr.

Hipospadias

Üretranyn (idrar kanalynyn) penisin arka yüzüne açyldy?y bir anomalidir. Do?u?tan olan bu anomaliye syk olarak inmemi? testis de e?lik eder. Cerrahi tedavi sonrasynda uygulanacak yardymcy üreme teknikleri ile bu hastalar çocuk sahibi olabilir.

Human Chorionic Gonodotropin (hCG)

Plasentadan (bebe?in e?i) salgylanan bir hormondur. Hipogonodotropik hipogonodizm vakalarynda ve inmemi? testis vakalarynda tedavide kullanylyr.

SAYFA BA?I

---

I

ICSI

Intrasitoplazmik Sperm Enjeksiyonu (ICSI) yönteminde özel mikroskop ve mikromanipülatörler aracyly?y ile tam olgunlu?a ula?my? yumurtanyn içine tek bir sperm enjekte edilir. Enjekte edilen yumurtalar embriyo geli?imini sa?lamak için geli?tirilmi? besiyerleri içinde anne vücut ortamyna benzer ortam sa?layan inkübatöre yerle?tirilir. Döllenme 16–18 saat sonra tamamlanyr. Döllenmeden 12 saat sonra döllenmi? yumurta (embryo) iki hücreye bölünür. Ynkübatör içinde embryo birkaç defa bölünebilir. 44-72 saat sonra iki-sekiz hücreli embryo anne adayynyn rahmine transfer edilir. Bu yöntem ile birçok infertil erkek sa?lykly çocuk sahibi olabilir.

SAYFA BA?I

---

Y

Ylaç Ba?ymlyly?y

Mariyuana, kokain, eroin, morfin gibi ba?ymlylyk yapan ilaçlar testislerin küçülmesine, sperm üretiminin bozulmasyna, sperm sayysy ve hareketlili?inin azalmasyna ve anormal yapydaki spermlerin artmasyna neden olur..

Ymmotil Cilia Sendromu

Bu hastalarda sperm hareketlili?inde azalma görülür. Bu sendromda spermatozoa cilialarynda (ipliksi çykyntylarynda) görülen bozukluk kulak, burun ve üst solunum yollarynda da görülür. Bu hastalar yardymcy üreme teknikleri yardymy ile çocuk sahibi olabilir.

Yntrauterin Ynseminasyon (IUI)

A?ylama olarak da bilinen yöntemde, meni özel yöntemler ile hazyrlanyr ve rahim içine verilir. Çe?itli hazyrlama yöntemleri kullanylarak menideki ileri hareketli ve normal yapydaki spermler ayrylarak özel kateterler ile rahim içine verilir. IUI tedavisi penis anatomisindeki bozukluklar, retrograd ejakülasyon (geri bo?alma), seksüel disfonksiyon, servikal mukus bozukluklary, sperm sayy ve hareketlili?indeki bozukluklar, immünolojik infertilite durumlarynda uygulanabilir. IUI tedavisi ile gebelik edilebilme oranlary % 10-15 civaryndadyr.

SAYFA BA?I

---

K

Kabakulak

Tükürük bezlerinin iltihaplanmasy ile karakterize viral enfeksiyondur. Puberte döneminden sonra geçirilen kabakulak enfeksiyonlary erkekler testislerin iltihaplanmasyna ve ileride infertiliteye yol açabilir.

Kallmans Sendromu

Hipofiz bezinden gonodotropin hormonlaryn yani FSH ve LH’yn salgylanmasyndaki bozukluk ile karakterize bir sendromdur. Bu sendromda hormon düzeylerindeki dü?üklü?ün yany syra, koku alma bozuklu?u, yaryk damak ve dudak görülebilir. Bu erkekler puberteye geç girer, mikropenis ve inmemi? testis de bulgular arasyndadyr.

Karaci?er Hastalylary ve Ynfertilite

Karaci?er hastaly?y olan erkeklerde, jinekomasti (memelerde büyüme), testisler küçülme ve impotans (iktidarsyzlyk) görülür. Genellikle hipogonadotropik hipogonadizme neden olur, testosteron düzeyi dü?er.

Kartageners Sendromu

Ymmotil cilia sendromu görülen erkeklerin %50’sinde bu sendrom da görülür. Bu hastalarda kronik sinüzit ve syk akci?er enfeksiyonu görülür ve kalp sa?da yerle?imlidir.

Kemoterapi

Kanser tedavisinde kullanylan ilaçlar, doza, kullanym süresine, kullanylan ilaçlaryn sayy ve çe?idine göre sperm üretimini etkiler. Bazy ilaçlar sperm üretiminin tamamen durmasyna, bazylary ise sadece geçici olarak duraklamasyna yol açar. Bu ilaçlar kullanylmaya ba?lanmadan önce hastadan meni alynarak dondurulmasy en sa?lykly yöntemdir. Daha sonra dondurulmu? menideki spermler mikroenjeksiyon yönteminde kullanylarak çiftler çocuk sahibi olabilir.

Klamidya Enfeksiyonu

Kyrk ya?yn altyndaki erkeklerde üreme kanallaryndaki iltihabyn en syk görülen nedenidir. Testislerde a?ry ve ?i?lik ile seyreden enfeksiyon erkeklerin %20’sinde hiç bulgu vermeyebilir. Geçirilmi? enfeksiyon antisperm antikorlarynyn olu?umuna neden olarak infertiliteye yol açabilir. Hastalyk antibiyotik tedavisine iyi cevap verir.

Kleinfelter’s Sendromu

Bu 47XXXY paterni gösteren bir kromozomal bozuklukdur. Normal erkeklerin kromozon paterni 46 XY’dyr. Azoospermi ve jinekomasti (memelerin büyümesi) görülen bu erkek çok uzun boylu olur. FSH ve LH hormon düzeyleri yüksek, testosteron hormonunun düzeyi dü?üktür. Testisler geli?memi?tir, bu hastalarda inmemi? testiste syk görülür.

Klomifen Sitrat

Klomifen sitrat sentetik östrojen (kadynlyk hormonu) etkisine kar?y bir ilaçtyr. Erkeklerde infertilite tedavisindeki etkisi tarty?malydyr. Özellikle FSH hormonu yüksek olan hastalarda, sperm sayy ve hareketlili?in çok bozuk oldu?u vakalarda ve azoospermi vakalarynda yarary yoktur.

Kriptor?izm

Testislerin skrotuma (yumurtalyk torbasyna) inmemesi halidir. Yeni do?an erkek çocuklaryn %3-5’inde görülür ve vakaryn %15’inde çift taraflydyr. Dokuz ya?yna kadar testisleri indirilen erkeklerde yapylan çaly?malarda, tek tarafly inmemi? testis vakalarynyn %80’inin, çift tarafly inmemi? testis vakalarynyn ise %30’unun çocuk sahibi olabildi?i gösterilmi?tir. Testisler skrotumda iken 33.2o C derece ysyya maruz kalyrken, inmemi? testislerin 34.4o C derece ysyya maruz kalmalarynyn infertiliteye neden oldu?u dü?ünülmektedir. Ynmemi? testislerin 9 aydan sonra fakat 2 ya?yndan önce indirilmesi gerekir. Cerrahiden önce hormon tedavisi de önerilmektedir.

Kriyoprezervasyon

Kriyoprezervasyon spermin dondurularak saklanmasydyr. 1953 yylyndan beri sperm ba?ary ile dondurularak saklanabilmektedir. Kanser tedavisi için kemoterapi (ilaç tedavisi), radyoterapi (y?yn tedavisi) veya cerrahi tedavi görecek hastalarda tedaviye ba?lamadan önce ve cerrahi müdahaleler ile spermin elde edilebildi?i durumlarda sperm daha sonraki uygulamalarda kullanylmak üzere dondurularak saklanyr. Meni sperm hücrelerinin so?uk ?oka dayanabilmesi için çe?itli koruyucu kimyasallar ile özel i?lemlere tabi tutularak dondurulur.

Kromozomal Anomaliler

Azospermi vakalarynyn %12’sinde, a?yr oligospermi vakalarynyn ise %7’sinde kromozomal anomaliler görülür.

Kültür

Erkelerde üreme sistemindeki enfeksiyonlar menide lökositlerin (iltihap hücrelerinin) artmasyna neden olur. Bu arty? tespit edildi?inde mutlaka mikrobiyolojik kültür yapylmalydyr. Kültür için meninin steril ko?ullarda alynmasyna ve bula?ma olmamasyna özen gösterilmelidir. Eller ve penis sabunlu su ile yykanyp, iyice durulandyktan sonra meni alynmalydyr.

SAYFA BA?I

---

L

Leydig Hücreleri

Testiste bulunan hücrelerdir, bu hücreler testosteron ve aktivin salgylar. Bu hücreler beyinden salgylanan hormonlar ile uyarylyr ve testosteron sentezlemeye ba?lar.

LH (Luteinize Edici Hormon)

Hipofiz bezinden salgylanan bu hormon, testislerdeki leydig hücrelerinden testosteron sentezlenmesini kontrol eder. Ynmemi? testis ve hipogonadotropik hipogonadizm vakalarynda sperm üretimini uyarmak için kullanylyr.

Lökositospermi

Menide ml’de 1 milyondan fazla lökosit (iltihap hücresi) görülmesi anormaldir. Menideki lökositler özel boyalar ile boyanarak di?er olgunlu?unu tamamlamamy? germ hücrelerinden (cinsiyet hücreleri, sperm öncülleri) ayrylyr. Menide lökositlerin artmasy sperm sayy ve hareketlili?inin azalyp, yapysynyn bozulmasyna ve sperm yumurtayy dölleme yetene?inin azalmasyna neden olur. Bu durum viral ve bakteriyel enfeksiyonlara, fazla sigara içmeye, varikosele ve sperm üretimindeki bozukluklara ba?ly olabilir.

SAYFA BA?I

---

M

Mevsimsel De?i?iklikler

Sperm parametrelerinin mevsimlere göre de?i?iklik gösterdi?i bilinmektedir. Bugüne kadar yapylan çaly?malarda sperm sayysynyn, hareketlili?inin ve yapysynyn yaz aylarynda bozuldu?u gösterilmi?tir. Bu testosteron düzeylerinin yazyn dü?mesine ba?lanmy?tyr.

Mesa (Mikrocerrahi ile Sperm Aspirasyonu)

1984 yylyndan beri epididymisten mikrocerrahi yöntemi ile elde edilen spermler, yardymcy üreme teknikleri de kullanylarak, sperm kanallarynda tykanyklyk olan hastalar çocuk sahibi olabilmektedir. Günümüzde MESA yöntemi ile elde edilen spermler ile mikroenjeksiyon yapylyr. Bu yöntem ile elde edilen spermler özel yöntemler ile dondurularak ilerideki uygulamalarda kullanylmak üzere saklanabilir.

Mikoplazma Enfeksiyonlary

Ynfertil çiftlerde syk görülen enfeksiyonlardandyr. Sperm parametrelerinin bozulmasyna yol açabilir.

Mikrocerrahi

Özel cerrahi mikroskoplar ve çok hassas aletler ile uygulanan ameliyatlardyr. Bu yöntem ile kanama, iltihabi reaksiyon ve doku harabiyeti daha az olur. Mikrocerrahi yöntem ile (MESA) epididimisten sperm aspirasyonu, kanal tykanykly?y operasyonlary yapylyr.

Mikroskopi

Meninin özelliklerinin de?erlendirilmesinde mikroskobik inceleme çok önemlidir. Mikroskop ile sperm sayysy, hareketlili?i ve yapysy de?erlendirilir. Ayryca florösan mikroskobu gibi özel mikroskoplar ile spermlerin akrozom reaksiyonu de?erlendirilir, genetik materyali ile ilgili çaly?malar yapylabilir. Elekron mikroskobisi ile ise spermlerin yapysy hakkynda çok detayly bilgi edinilebilir.

Morfoloji

Normal sperm oval ba?ly, akrozomu kolay seçilen, kuyruk ve ba?y simetrik olan bir hücredir. Kuyru?un ilk kysmy biraz kalynla?arak boyun kysmyny olu?turur. Spermler özel boyalar ile boyanarak yapylary de?erlendirilir.

Krugerin strict kriterlerine göre normal sperm;
 

• 2.5-3.5 mm çapynda oval biçimde düzgün ba?y vardyr.

• Ba? kysmynyn %40-60’yny akrozom olu?turur.

• Boyun ve kuyru?u düzgündür, kuyruk 50-60 mm uzunlu?undadyr.

Sperm yapysyndaki bozuklular fertilizasyonu engeller. Spermlerin ba?, boyun ve kuyruk kysmynda yapysal bozukluklar görülebilir. Spermlerin genellikle birden fazla parçasy etkilenmi?tir.

Motilite

Spermlerin hareket kabiliyetine denir. Spermler epidimisten geçerken hareketlilik kazanyr, bu hareket için gereken enerji de spermin boyun kysmynda üretilir. Meni örne?indeki hareketlilik yüzde olarak ifade edilir. Dünya sa?lyk örgütünün kriterlerine göre menideki spermlerin %50 veya daha fazlasynyn hareketli olmasy gerekir.

SAYFA BA?I

---

N

Nekrospermi

Menide hiç canly spermin olmady?y durumlardyr. Ölü veya canly fakat hareketsiz olan spermlerin ayrylmasy çok önemlidir. Bunlaryn ayyrymy için özel testler uygulanyr.

SAYFA BA?I

---

O

Obesite

A?yry ?i?manlyk testosteron seviyesinin dü?mesine, infertiliteye yol açabilir.

Obstrüksiyon

Sperm aky?ynyn tam veya kysmi olarak engellenmesi sonucu azoospermi veya oligozoospermi ve meni miktarynda azalma görülür. Bu tykanyklyklar de?i?ik seviyelerde, enfeksiyonlara ve do?u?tan anatomik bozukluklara ba?ly olarak görülebilir. Bu hastalaryn MESA ve TESE yöntemi ile sperm alynarak çocuk sahibi olmalary mümkündür.

Oksijen Radikalleri

Lökositler ve immatür spermler tarafyndan açy?a çykarylan reaktif oksijen türleri olgun sperm hücrelerine zarar verir. Sperm hareketlili?inin azalmasyna ve akrozom reaksiyonunun gerçekle?memesine yol açar.

Oligoasthenoteratospermia

Menideki sperm sayysynyn, hareketlili?inin ve normal morfolojideki spermlerin az olmasydyr.

Oligozoospermia

Menideki sperm sayysynyn normalin altynda olmasydyr. Genelde sperm hareketlili?indeki azalma ile beraber görülür.

Omurilik Zedelenmeleri

Omurilik zedelenmesi olan erkeklerde meni miktary azalmy?, sperm sayysy ve hareketlili?i ve yapysy bozulmu?tur. Bu hastalarda uzun süreli ilaç kullanymy, idrar yolu enfeksiyonlary, antisperm antikorlary, kan dola?ymynyn bozulmasy ve hormonal bozukluklar sperm üretimindeki bozukluklara yol açar. Meni veremeyen hastalarda elektroejakülasyon yöntemi ile sperm elde edilebilir.

Or?idopeksi

Ynmemi? testislerin cerrahi olarak düzeltilmesidir. Tek tarafly ve 2 ya?yndan önce düzeltilen vakalarda sonuçlar daha iyi olabilir. Bu vakalarda antisperm antikorlary daha fazla görülür, bu da infertilitede rol oynar.

Or?it

Testislerin iltihaplanmasydyr, sperm üretiminin geçici veya kalycy olarak bozulmasyna neden olur. Kabakulak gibi viral enfeksiyonlara, bakteriyel enfeksiyonlara, ba?y?yklyk sistemindeki bozukluklara ve radyasyona ba?ly olabilir.

SAYFA BA?I

---

P

Pentoksifiline

Kafein gibi maddeler ile ayny grupta bulunan bu madde kanyn aky?kanly?yny ve testislerdeki kanlanmayy artyryr. Bu ilacyn oligozoospermisi olan vakalarda kullanylmasy tarty?malydyr. Bu madde meniye ilave edilerek sperm hareketlili?i, akrozom reaksiyonu ve spermin yumurtayy dölleme yetene?i artar.

Percoll

Silika partikülleri içeren bir solüsyondur. Bu solüsyon ile hazyrlanan gradientler kullanylarak normal yapyda ve hareketli olan spermler ayrylabilir. Ayryca bu yöntem ile hazyrlanan sperm bakterilerden ve lökositlerden (iltihap hücreleri) temizlenir.

Pesa (Percutenous epididymal sperm aspiration)

PESA küçük i?neler ve enjektör yardymy ile vakum uygulanarak epididimisten sperm alynmasydyr. Bu yöntem ile elde edilen spermler yardymcy üreme tekniklerinde kullanylabilir.

Pestisid

Böcek ilacy, bitki ilaçlary gibi toksik maddeler olan pestisidlerin üreme sa?ly?y üzerine olumsuz etkileri vardyr. Bu maddelere maruz kaly? süresi ve bunlaryn yarylanma ömürleri sperm üretimi üzerine olan etkilerini belirler. Bunlar, sperm sayysynyn ve hareketlili?in azalmasyna, sperm yapysynyn bozulmasyna yol açar.

Postkoital Test

Cinsel ili?kiden 2-10 saat sonra yapylan ve kadyn e?in rahim a?zyndan alynan örne?in incelenmesi ile spermin vajinal mukusu (salgyyy) geçebilme yetene?ini belirleyen bir testtir.

Prolaktin

Hipofiz bezinde üretilen bir hormondur. LH’yn testislerdeki etkisini artyryr.

Prostat

Mesane boynu altynda yerle?en 3.5-4 cm çapynda bir bezdir. Asit fosfataz, çinko, sitrik asit ve meninin syvyla?masynda yardymcy olan enzimler salgylar. Prostat bezinin salgysy meni hacminin %30’unu olu?turur.

Prostatit

Prostat bezinde bakterilerin veya di?er mikroorganizmalaryn yol açty?y iltihaplanmalardyr. Akut veya kronik olabilir. Meninin kalitesini bozarak ve antisperm antikorlarynyn olu?umuna neden olarak infertilite yol açar. Akut formlary antibiyotiklerle kolayca tedavi edilebilir, fakat kronik formlarynyn te?his ve tedavisi daha zordur.

SAYFA BA?I

---

R

Radyasyon

Radyoterapinin (y?yn tedavisinin) verilen doza ve süreye ba?ly olarak spermler üzerine toksik etkisi vardyr. Radyasyon en zararly etkiyi geli?mekte olan hücrelere gösterir. Radyo terapi sonrasynda doza ba?ymly olarak geçici veya kalycy azoospermi olu?ur.

Retraktil Testis

Testislerin refleks ile skrotumundaki yerlerinden yukary do?ru çykmasydyr. Bu refleks puberteden 1-2 yyl önce kaybolur. Ynfertil erkeklerin %4’ünde bu durum görülebilir. Bu hastalarda sperm sayysy, hareketlili?i ve yapysy bozulmu?tur.

Retrograd Ejekülasyon

Mesane ve üretranyn fonksiyonel bütünlü?ünün bozulmasy sonucu retrograd ejakülasyon (geri bo?alma) ortaya çykar. Tüm azospermi vakalaryndan bu neden ara?tyrylmalydyr. Bu do?u?tan, veya travma, diyabet ve geçirilmi? ameliyat gibi nedenlere ba?ly olarak sonradan olu?abilir. Bu hastalarda idrarda sperm görülür ve özel yöntemler ile hazyrlanarak yardymcy üreme tekniklerinde kullanylabilir.

SAYFA BA?I

---

S

Seksüel Disfonksiyon

Erkeklerde görülen cinsel fonksiyon bozukluklary;
 

• Libido kayby, cinsel istek azalmasy

• Erektil bozukluklar, psikolojik veya organik nedenlere ba?ly olarak hastalarda iktidarsyzlyk görülebilir.

• Priapism, penisin cinsel istek ile ilgisiz, anormal, uzun süren ve a?ryly enjeksiyonudur.

• Ejakülasyon bozukluklary, fonksiyonel ve psikolojik bozukluklara ba?ly olarak erken veya geç bo?alma görülebilir. Retrograd ejakülasyon ve meni üretiminin olmady?y zamanlarda ise bo?alma görülmeyebilir.

Cinsel ili?ki syrasynda organik nedenler ile anorgazmi (orgazm olmamasy) ve a?ry hissedebilmesi gibi durumlarla da kar?yla?ylabilir.

Cinsel fonksiyonlary bazy ilaçlar etkileyerek, impotansa, retrograd ejakülasyona ve ejakülasyon bozukluklaryna yol açabilir. Hipertansiyon tedavisinde kullanylan ilaçlar, bazy a?ry kesiciler, psikolojik hastalylaryn ve depresyon tedavisinde kullanylan ilaçlar, idrar söktürücüler, gut tedavisinde kullanylan ilaçlar, epilepsi (sara) tedavisinde kullanylan bazy ilaçlar cinsel fonksiyon bozukluklaryna yol açar.

Seminal Vezikül

Meseanenin arka yüzünde bulunan bir bezdir. Fruktoz ve prostaglandinleri salgylar. Meni hacminin %70’ini olu?turur.

Sertoli Cell

Sertoli hücreleri testisteki ana hücrelerdendir. Bu hücreler kan-testis bariyerinin devamlyly?yny sa?lar. Belirli proteinleri sentezleyen ve metabolik aktiviteleri sürdüren bu hücreler FSH ve testosteron hormonlarynyn etkisi altyndadyr.

Sertoli Cell Only Sendromu

Testiste germ hücrelerinin kayboldu?u, az sayyda leydig hücresi ve sertoli hücrelerinin bulundu?u durumdur. Testisler küçük ve yumu?aktyr, bu ki?ilerde azospermi görülür.

FSH düzeyleri genellikle yükselmi?tir. Tany testis biyopsisi ile konur, belli bir noktadan alynan biyopsi tüm testisi temsil etmeyece?inden günümüzde bu hastalardan tany ve tedavi amaçly birden fazla biyopsi alynmasy ve sperm elde edilebilirse bunlaryn mikroenjeksiyon ile de?erlendirilmesi uygundur.

Bu hastalardan alynan biyopsilerde sperm elde edilebilirse bu ki?iler sa?lykly çocuk sahibi olabilir.

Sickle Cell Dysease (Orak hücreli anemi)

Genetik geçi?li bir kan hastaly?y olan bu sendrom kan akymyndaki bozuklu?a ba?ly olarak erkeklerde üreme sa?ly?yny bozar. FSH, LH ve testesteron hormon düzeyleri dü?üktür. Ayryca bu hastalarda priapismusta görülebilir.

Sifilis

Sifilis (frengi) cinsel temas yolu ile bula?an bir enfeksiyondur. Genital organlarda yaralaryn görüldü?ü ilk dönemi gribal enfeksiyon benzeri bulgularyn görüldü?ü dönem izler. Tedavi edilmedi?i taktirde sinir sisteminde, dola?ym sisteminde ve di?er organlarda bozukluklara yol açan dönem görülür. Antibiyotik ile tedavisi mümkündür.

Sigara

Meni miktary ve sperm hareketlili?i sigaradan etkilenir. Sigara içenlerde menideki çinko düzeyi dü?er, kadmiyum düzeyi artar. Menideki lökositlerde de (iltihap hücreleri) arty? görülür.

Skrotal Isy

Skrotumda ki ysy vücudun di?er yerlerindeki ysydan daha dü?üktür. Artan skrotal ysy sperm üretimini olumsuz etkiler. Sperm üretiminin belli bir seviyede duraklamasyna veya sperm hareketlili?inin ve yapysynyn bozulmasyna yol açar. Saunalaryn syk kullanymy, yüksek ate?, varikosel, çok syky pantolon giyilmesi, çevresel faktörlere veya mesle?e ba?ly yüksek ysyya maruz kalynmasy skrotal ysynyn artmasyna neden olur.

Sperm Fonksiyon Testleri

Sperm fonksiyon testleri spermin döllenme yetene?inin belirlenmesinde önem ta?yr. Postkoital test, akrozom reaksiyon testi, hipoozmotik ?i?me testi fonksiyonel testlerdir. Bunlar hastaya uygulanacak tedavinin belirlenmesinde önem ta?yr.

Sperm Hazyrlama Yöntemleri

Yardymcy üreme teknikleri için kullanylacak olan spermin özel yöntemler ile hazyrlanmasy gerekir. Bu i?lemler ile spermler mikroorganizmalardan, lökositlerden (iltihap hücrelerinden) ayrylyr, ve ileriye do?ru hareketli ve normal yapydaki spermler seçilebilir. Sperm ayyrma yöntemi olarak en çok swim-up ve Percoll yöntemi kullanylmaktadyr.

Spermatosel

Epididimisin distansiyonudur (gerilmesi), ileri ya?larda daha syk görülür. A?ryya veya tykanykly?a yol açmady?y sürece tedaviye gerek yoktur.

Spermatogenez

Spermatogonium mitoz bölünme ile ço?alabilen ve primer spermatositi üreten hücrelerdir. Spermatogenez spermatogonial kök hücrelerin mayoz bölünme ve de?i?ik evreler geçirerek olgun sperm hücresini olu?turmasydyr. Bu olgunla?ma süreci yakla?yk 64 gün sürer. Olgun sperm hücresi haploid (tek) genetik materyal içerir ve oositin (yumurtanyn) genetik materyali ile birle?erek diploid genetik materyal içeren embriyoyu olu?turur.

Spermatogenetik Arrest

Sperm üretiminin belli bir evrede duraklamasydyr. Bu duraklama tam veya kysmi olabilir. Tam oldu?unda ise oligozoospermi görülür. Tanysy testis biyopsisi ile konur. Sperm üretimindeki duraklama hormonal bozukluklara, karaci?er ve böbrek hastalyklaryna, ?eker hastaly?yna, vitamin A eksikli?ine, radyasyona, kanser tedavisinde kullanylan çe?itli ilaçlara ba?ly olarak görülebilir. Günümüzde olgun spermin bir önceki evresi olan ve haploid genetik materyal içeren spermatidler kullanylarak mikroenjeksiyon yöntemi ile gebelikler elde edilmektedir.

Spermiogram

Meni incelemesidir. Ynceleme için meni verilirken dikkat edilmesi gerekenler
 

• 2-7 günlük cinsel perhiz olmasy

• Örne?in mastürbasyon ile temiz bir kaba alynmasy

• Örnek alynyrken kayganla?tyrma amacy ile tükürük, sabun veya ?ampuan gibi maddelerin kullanylmamasy

• Örne?in incelenece?i laboratuara en geç 60 dakika içinde ula?tyrylmasy

Meni incelemesinde, miktar, renk, koku, viskosite (aky?kanlyk), syvyla?ma süresi de?erlendirilir. Sperm sayymy yapylyr, spermin hareketlili?i ve yapysy de?erlendirilir. Menide lökositlerin ve mikroorganizmalaryn varly?y incelenir.

Spermiogram

Meni incelemesidir. Ynceleme için meni verilirken dikkat edilmesi gerekenler

Hacim:2-6.0 ml
Konsantasyon:>20 x 106/ml
Total sperm sayysy:>40 x 106/ml
Hareket:>%50
Morfoloji:>%30
Vitalite (canlylyk):>%75
Lökosit:<1.0 x 106/ml

Meni incelemesinin sonuçlary, cinsel perhiz süresine, mevsime, geçirilmi? hastalylara, strese, alkol ve sigara kullanymyna ba?ly olarak de?i?iklik gösterebilir. Kesin sonuca varylmadan önce birer ay ara ile üç kez meni incelemesi yapylmalydyr.

Spermisid

Spermlerin hücre zaryna zarar vererek etki gösterir, bu maddeler do?um kontrolü için kullanylmaktadyr.

Stres

Stres LH hormon salynymyny azaltyr, uzun süre strese maruz kalan erkeklerde spermin hareketlili?i ve yapysynda bozulma görülür. Stresten en çok sperm yapysynyn etkilendi?i gösterilmi?tir.

Strict Criteria

Spermin yapysynyn de?erlendirilmesinde kullanylan kriterlerdir. Bu kriterlere göre menide %14 ve daha fazla normal spermin bulunmasy gerekir. Meni %4’ün altynda normal sperm içeriyorsa bu hastalar için en iyi tedavi yöntemi mikroenjeksiyondur.

SAYFA BA?I

---

T

Teratozoospermia

Sperm morfolojisinin (yapysynyn) bozuklu?udur. Sperm yapysyndaki bozukluklar, sperm ba?yny, boynunu veya kuyru?unu etkileyebilir. Normal morfolojide spermlerin orany arttykça döllenme oranlary artar. Sperm morfolojisi, meni özel boyalar ile boyandyktan sonra Kruger strict kriterleri denen kriterlere göre de?erlendirilir.

Testosteron

Leydig hücrelerinden sentezlenen hormondur, sentezi LH kontrolü altyndadyr. Spermatogenezin devamlyly?yny sa?lar.

Testiküler Atrofi

Testisler küçük ve yumu?aktyr, a?yr oligozoospermi veya azoospermi görülür. Bu hastalarda testis biyopsisi ile elde edilen spermler kullanylarak mikroenjeksiyon yapylarak çiftler çocuk sahibi olabilir.

Testiküler Feminizasyon Sendromu

Bu ki?iler genetik olarak erkek olmalaryna ra?men dy? görünümleri kadyndyr. Bu ki?ilerde androjenlerde (erkeklik hormonlarynda) yetersizlik ve androjenlere duyarsyzlyk vardyr.

Testiküler Sperm Ekstraksiyonu (Tese)

Azoospermi ve a?yr oligozoospermi vakalarynda testislerden alynan birden fazla parçadan özel yöntemler ile sperm elde edilerek mikroinjeksiyon i?leminde kullanylyr.

Testiküler Torsiyon

Genellikle adölesan döneminde syk görülen, testislerin dönmesi durumudur. Testislerden en büyük zarary ilk 8 saat içinde görür ve ileri infertiliteye neden olur.

Testiküler Yetmezlik

Testislerin sperm üretememesidir. Bu vakalarda bölgesel sperm üretimi olabilece?i için TESE yöntemi ile sperm elde edilerek mikroenjeksiyon yapylabilir.

Testis

Testis iki bölümden olu?ur. Leydig hücreleri, kan ve lenfatik damarlary içeren interstisiyel bölüm. Testisin bu kysmynda testosteron sentezlenir. Testisin di?er bölümü ise sperm tübülleri ve Sertoli hücrelerinden olu?ur.

Testis Biyopsisi

Testis biyopsisi azoospermisi veya ileri derece oligozoospermisi olan hastalarda obstrüktif ve non-obstrüktif (tykanykly?a ba?ly ve tykanykly?a ba?ly olmayan) nedenlerin belirlenmesi için yapylyr. Testis biyopsisi sonrasynda travmaya ba?ly hematom (kanama) ve testis dokusunda harabiyet olu?abilece?i için ve günümüzde testis dokusundan elde edilen spermler mikroinjeksiyon i?leminde kullanylabildi?inden tany ve tedavi amaçly biyopsi ayny anda yapylabilir.

Testiküler biyopsisinin de?erlendirilmesi;

Normal spermatogenez; normal sperm üretiminin olmasydyr, azoospermi veya ?iddetli oligozoospermi vakalarynda böyle bir biyopsi sonucu sperm kanallarynda tykanykly?y dü?ündürür.

Hipospermatogenez; sperm üretiminde görülen de?i?ik evrelerdeki hücrelerin hepsi olmasyna ra?men üretim azalmy?tyr. Hipotalamus, hipofiz bezi ve testiküler akstaki bozukluklara ba?ly görülebilir.

Matürasyon aresti; sperm üretiminin belli evrede duraklamasydyr.

Tubular fibroz; testis dokusundaki harabiyetin ileri derece oldu?u durumdur. Sperm üreten hücreler ve Sertoli hücreleri kaybolmu?, Leyding hücreleri azalmy?tyr. Bu durum radyasyon tedavisine, kabakulak enfeksiyonuna, inmemi? testise ve testis dokusunun oksijensiz kalmasyna ba?ly olabilir.

Testis Kanseri

Testis kanseri 20-40 ya? arasyndaki erkeklerde en syk görülen kanser türüdür. Son 50 yylda olumsuz çevresel ko?ullara ba?ly olarak testis kanser vakalarynyn sayysynda arty? görülmü?tür. Sentetik östrojenlere maruz kalmanyn bir etken oldu?u dü?ünülmektedir. Bu hastalarda ilaç ve radyasyon tedavisine ba?lamadan önce sperm üretiminde ileri derecede azalma görülür. Tedavi sonrasynda görülen infertilite cerrahi sonrasy olu?an antisperm antikorlaryna ayryca tedavi için kullanylan ilaç ve hastalaryn gördü?ü radyoterapiye ba?ly olabilir. Bu tedaviye alynmadan önce hastalardan ileride kullanylmak üzere birkaç kez sperm örne?i alynarak dondurulmalydyr.

Trichomonas

Bir parazit olan trichomonas üretrada enfeksiyonlara neden olur. Mikroskopik inceleme ile tanysy konulabilen bu enfeksiyonun sperm hücrelerine olumsuz etkisi gösterilememi?tir.

Tüberküloz

Genital organlaryn tüberküloz enfeksiyonu, kan yolu, cinsel temas yolu ile veya böbrek tüberkülozunun bir komplikasyonu olarak görülebilir. Obstrüksiyona (tykanyklara) yol açarak infertiliteye neden olur.

SAYFA BA?I

---

U

Ultrasonografi

Skrotal ultrasonografik inceleme ile testislerin boyutlary hakkynda bilgi edinmenin yanynda, tümörlerin, testis torsiyonunun, or?itin ve varikoselin tanysy konabilir.

Ureoplasma Urealiticum

Bu mikroorganizma uretrite neden olur. Ynfertil çiftlerde syk görülür. Alynan sürüntü veya meni örneklerinde yapylan kültürler ile tanysy konur. E?lerin beraberce antibiyotik tedavisi görmesi gerekir.

SAYFA BA?I

---

V

Varikosel

Varikosel skrotumda (yumurtalyk torbasynda) venöz kan (kirli kan) basyncynyn artmasyna ba?ly damarlarda görülen gerilme, ?i?medir. Erkeklerin %15’inde primer infertilitesi olan erkeklerin %35’inde, sekonder infertilitesi (sonradan ortaya çykan infertilite) olan erkelerin %80’inde görülür. Varikoselektomi denen operasyon ile tedavi edilebilir. Operasyon sonrasynda testis hacmi artar ve sperm sayysynda artma görülebilir.

Vazektomi

Sperm kanallary ba?lanarak yapylan kysyrla?tyrma operasyonudur. Bu operasyonu geçiren ki?iler ileride çocuk sahibi olmak isterlerse düzeltme operasyonu geçirebilirler. Düzeltme operasyonundan sonra sperm sayysy ilk 6 ay boyunca yava? yava? artar. Hastalaryn %75’i ilk 3 yyl içinde çocuk sahibi olabilir.

Vasoepididimostomi

Do?u?tan, enfeksiyonlara veya travmaya ba?ly kanal tykanyklaryny düzeltmek için yapylan operasyondur.

SAYFA BA?I

---

Y

Y Kromozomu

Y kromozomu erkek cinsiyet kromozomudur. Bu kromozomdaki anomaliler infertiliteye yol açar.