Beynin altında Türk eğeri denen kemik çukurunda yer alan
hipofiz bezinin ön bölümünde ifraz edilen altı hormondan birisi.,
Bu hormon, böbrek üstü, bezinin kabuk kısmmda ifraz edilen «Cortin» hormonunun salgılanmasını uyarır.
Vücut içten veya dıştan bir tahrişe maruz kaldığı zaman, önce ACTH ifraz edilir, bu da cortin hormonunun ifrazına sebep olur. Uzviyet böylece zararlı olabilecek tahrişlere karşı savunma, vasıta­larmı seferber etme imkânım bulur. (Tafsilât, Stress kelimesinde.)

Vücudun gıda alamaması hali : Bu durumda vücut günlük ener­ji ihtiyacını depo ettiği maddelerle karşılar. Bu ihtiyaç 1600 - 1800 kaloriden aşağı düşemez. Vücut önce depo ettiği yağiarı harcar, bu
yağlar dex•i altında, kaslarda, kara ciğerde bulunur. Kara ciğerde depo edilen bir şeker cinsi, glikojen, glikoz haline çevrilerek kaslar da yakılır. Uzuvlar, açlıkta zayıflarlar. En az ağırlık kaybeden uzuv­
lar, kalb ve beyindir.
Bazı açlık artistleri açlığa 40 gün kadar dayanabilmişlerdir. Açlık ölümü yakiaştığı zaman idrarda azotlu maddeler anf olarak artar. Bu gösterir ki, vücudun yağ ve şeker yedekleri tükenmiş ve azotlu maddeler, yani uzuvlar erimeğe başlamıştır.

Cilt renginin tunçlaşmasıyla beliren bir hastalık.
Böbrek üstü bezinin kabuk kısmı hormonlarında bir bozukluk yetmezlik ileri gelir. Tedavi, eksik olan hormonu vermektir.

Kan yuvarlarını nbirbirine yapışarak yığmlar kaliade topla.n­ısı halidir. Buna sebep olan maddelere agglutinin denir. Bu hale [en kan yuvarları iş göremezler. Büyük ölçüde vukubulduğu tak­de ölüme sebep olur. Grupları birbirine uymayan kan zerkedildi­zaman alıcı şahısta bu hâdise, vukubulur. Herkesin kanında 5ka kanları agglutine eden madde vardır. Buna agglutinin denir.

Yumurtalık ve yumurta borusu (tube) nun iltihabı.
Mikraplar dıştan mihbel ve rahim yoluyla veya iç uzuvlardan n ve lenfa yoluyla tube’lere ve yumurtalığa girerek bu uzuvlarda haplara sebep olabilirler.
Hasta bölgede ağrı, üzerine basıldığı zaman sancı hissedilir, eş olabilir, fakat az ateşle veya ateşsiz de seyir edebilir. Bulantı iağrısı, titreme yapabilir. Teşhiste apantisitle karıştırılması ımkündür. Hâd devrede müsekkin, antibiotik ahnır. İstirahat lir, müzmin safhada diatermi tatbik edilir, tedavi kolay değil­. Çok defa tube’lerin tıkanmasıyla, kısırlığa sebep olur. Ağır ialarda ameliyat lâzım olur. Korunma bakımınadn temizliğe yet şarttır. Bilhassa âdet ve lohusalık devirlerinde mikropların içeri girmemesine dikkat etmek, temiz pamuk ve bez kullanmak, lüzumsuz lavajlar yapmamak lâzımdır. Kocanın mikroplu bir has­tahk geçirmekte veya geçirmiş olması (bilhassa belsoğukluğu, akıntılı iltihaplar) kadını tehlikeye sokar.

Böbrek üstü bezinin öz kısmında ve bazı dokularda ifraz edi­len bir hormon.
Bu madde kan damarlarını büzer, göz bebeğini genişletir, kan şekerini arttırır, kalbin hareketlerini hızlandırır ve kuwetlendirir. Barsak hareketlerinf yavaşlatır.
Adrenalin, düzen tansiyonu yükselir. Kalbi zızlandırır ve kuv­vetlendirir. Astımda hava yollarını genişleterek faydalı olur.

Hava ile karışık buhar haline getirilerek buruna ve hava yol­larına sevk edilen maddeler. Yukarı hava yollarımn iltihabında ve astımda kullanılır. Bu yoldan a.ntibiotikler de sevk edilebilir.

Tanecik ihtiva eden akyuvar sayısının azalması veya yokluğu Akyuvarların yapıldığı kemik iliğinde ağır bir arızadan ileri gelen vahim bir hastahktır. hâç olarak kullanılan bazı maddeler alerjili şahıslarda buna sebep olabilir. Ağır bademcik iltihapları da bu has­talığı meydana getirebilir.
Hastalara geniş ölçüde kan vermek, kemik iliğini faaliy ete ge­tirecek ilâçlar, penisilin, C vitamini tatbik etmek lâızmdır.

Akciğerler, solunum uzuvlarıdır.
Solunum vücuda oksijen vermek ve vücuttan karbon dioksidi atmak için yapılır. Akciğerler bir zarla örtülü olarak göğsün iç duvarma temas ederler ve göğüs duvarının hareketlerine uyarak daralıp genişlerler. Kalpten gelen kan, akciğerlerde dış hava Re temas eder, oradan oksijen alır ve içindeki asit karboniği dış hava­ya verir. Hava, akciğerlere girebilmek için, burun ve geniz boşlu­ğundan ve gırtlaktan geçer, hava borularına girer. Buradan hava borucukla.rına geçerek hava keselerine kadar varır. Kanla havanın teması bu kesenin iki tarafında vaki olur. Burun ayni zamanda koku uzvunu ihtiva eder. Burun esas burun boşluğu ile tâli boş­luklara ayrılır. Bu tâli boşluklar alm kemiğinin ve üst çene kemik­lerinin içindedir. Bütün bu boşluklar penbe renkte bir zarla örtülü­dür ki burada kandamarı, mükoz bezleri ve sinirler boldur. Bu zar, boşluğu iyice kapatır ve kemiklerin iç döşemesini teşkil eder. Bu­run perdesinin üst kısmında ve üst korne civarında koku alan mıntıka bulunur. Burada koku alan hücreler vardır. Burun zarının daima rutubetli olması lâzımdır. Koku alma kabiliyeti buna bağlı­dır. Bu gışa kuruduğunda veya tıkayan nezlelerle koku alamaz oluruz. Burun boşluğuna giren havayı ısıtmak ve nemlendirmek vazifesini de görür. Bu sayede akciğere giren hava daima dış ha­vadan daha sıcak ve rutubetlidir. Gırtlak, hareketli kıkırdaklardan mürekkep bir iskelete sahiptir ki içi burun zarının devamı olan bir zarla ög•tülüdür. Ses bantları da buradadır. Gırtlağın yukarısında bir kapak hulunur ki yemek lokmalarmın nefes borusuna kaçması­na mani olur.
Akciğerde solunum bu uzvun büzülüp genişlemesinden meyda­na gelir ki bir körük hareketini andırır. Akciğerlerin genişlemesi kendi kendine olmayıp göğüs kafesinin ve diafrağmın hareketleri neticesi olur, yani akciğerin hareketleri aktif değil, pasiftir.
Nefes almada diafrağm karına doğru basılır, göğüs kafesi ge­nişler, bu suretle akciğerin içerisindeki basınç düşer, bunun netice­si olarak dış hava akciğerin içine girer. Nefes vermede ise akciğer sıkışır, basınç yükselir, dış hava basıncını geçer, bu sebepten soluk akciğerden dış havaya geçer. Akciğer keseciklerinin içi düz, ince bir zarla örtülüdür.
Solunumda akciğerler, ihtiva ettikleri havayı hiç bir zaman tam olarak dışarıya vermezler, normal bir solunumda mübadele edilen gaz miktarı 500 cm’ dür. Fakat insan kendisini zorlarsa bu­na ilâveten 1500 cm’ daha hava alabilir ki buna tamamlayıcı hava derler.
Keza normal miktarda hava verdikten sonra insan kendini zorlarsa daha 1200 - 1800 cm’ hava çıkarabilir. Buna da ihtiyat ha­vası derler. En derin bir hava alma ve en derin bir hava verme sa­yesinde akciğerlerden geçebilen havanın miktarı 3200 - 5000 cm’ ki buna (vital kapasite) derler. Alelâde bir solunumda bu kapasite­nin ancak altı, yedide biri kullanılıyor demektir. Spor yapanlarda vital kapasite fazlalaşır 6 bin santimetre kübe kadar çıkabilir.
Nefes sayısı dakikada 12 - 20 arasında oynar. Ortalama dört nabza bir nefes düşer. Yatan insanda oturana göre nefes sayısı da­ha azdır. Nefes en ziyade çocuklarda hızhdır. Kadınlarda da erkek­lerden daha hızlıdır. Bedenf faaliyet esnasında nefes sayısı kalb atımı ile birlikte hızlanır.
Akciğerlerin sınırlarını tayin için parmakla göğsün üzerine vu­rularak çıkardığı sese bakılır. Akciğerin bulunduğu yerlerde hava ile dolu bir fıçının çıkaracağı ses duyulur. Altında akciğer bulun­mayan yerlerde ise mat kesik bir ses duyulur. Nefes almada duyu­lan ses bir harfi yavaşça söylerken çıkarılan ses gibidir. Bu seain sebebi ciğer boşluğuna havanm sürtünmesidir. Nefes vermede du­yulan ses yumuşak ve hafif bir hışırtıdır. Büyük hava boruları için­de duyulan ses tiz perdeden H ile A arasında bir sestir. Hastalık­larda bu sesler değişeceğinden teşhiste bundan faydalanılır.
Havadaki rutubetin yani su buharının miktarı hararetle oraıı­tılıdır, İnsana en iyi gelen hava buharla meşbu hava değil yüzde 70 su buharını ihtiva eden havadır.
Bunun terkibi şöyledir : Oksijen yüzde 20,94 azot 78,10 argon kripton, neon 0,93, acit karbonik 0,03. Çıkarılan havada ise yüzde üç kadar asit karbonik ve yüzde 16 oksijen bulunur.

Had bir nezlenin devamı şeklinde zuhur edebilir. Veya bir akciğer hastalığının re­fakatinde baş gösterebilir. Muhati gışada kan hücumu olur. Gışa şişer. Ekseriya iki ciğer birden musab olur. Belirtileri : Had ilti­habda olduğu gibidir. Bazan geceleri ateş ve balgam artar. Ne­fesde darlık olur. Bazı seneler yazları hafifler kışları sık olur.
Tedavi : Umumî sağlık tedbirleri meyanında hafif müshiller, bal bâzı maden suları iyi gelir. Buğu kürleri tatbik edilir. Dover hapı, kodein, diyonin, ipekakuvana tatbik edilir.